«Özünüz haqqında danışın»: müsahibədə necə cavab verməli

«Özünüz haqqında danışın» sualı demək olar hər müsahibəni açır. Sadə görünür, amma namizədlərin çoxu ya bioqrafiyanı uşaqlıqdan danışmağa başlayır, ya da CV-ni sətir-sətir təkrarlayır. Halbuki bu sual müsahibənin qalan hissəsinin tonunu müəyyən edir: ilk iki dəqiqədə işəgötürən sizi necə gördüsə, sonrakı sualları da o təəssüratla verir.

Bu yazıda bu sualın əslində nəyi soruşduğunu, 1-2 dəqiqəlik cavabın hazır quruluşunu, müxtəlif vəziyyətlər üçün nümunələri və ən çox edilən səhvləri göstəririk. Müsahibəyə ümumi hazırlıq planı iş müsahibəsinə necə hazırlaşmaq bələdçisindədir.

Bu sual əslində nəyi soruşur

İşəgötürən «özünüz haqqında» deyəndə sizin həyat hekayənizi soruşmur. Onun bilmək istədiyi üç şeydir:

1. Kimsiniz peşəkar baxımdan: hansı sahədə, hansı səviyyədə işləyirsiniz.
2. Nəyə qadirsiniz: bu vəzifə üçün ən vacib təcrübə və nailiyyətiniz.
3. Niyə buradasınız: bu vəzifə sizin yolunuzda niyə məntiqli addımdır.

Sual həm də qısa və strukturlu danışma bacarığınızı yoxlayır. Çox işəgötürən cavabın məzmunundan çox onun quruluşuna baxır: namizəd fikrini ardıcıl qura bilirmi, vacibi ikinci dərəcəlidən ayıra bilirmi.

Bu sualın başqa formaları da var: «Özünüzü təqdim edin», «CV-nizdən bizə danışın», «Bizə sizin haqqınızda nə bilməliyik?», ingiliscə isə «Tell me about yourself» və «Walk me through your resume». Hamısına eyni quruluşla cavab vermək olar.

Cavabın quruluşu: indi, keçmiş, gələcək

Ən çox tövsiyə olunan və yadda saxlaması asan quruluş üç hissədən ibarətdir.

İndi: hazırkı rolunuz

Bir-iki cümlə ilə hazırda nə etdiyinizi deyin: vəzifə, sahə və işin əsas məzmunu. Tələbəsinizsə, ixtisas və kurs.

«Hazırda bir logistika şirkətində mühasibəm, əsasən aylıq hesabatlar və vergi bəyannamələri ilə məşğul oluram.»

Keçmiş: sizi bu vəzifəyə hazırlayan təcrübə

Bütün iş tarixçəsini deyil, yalnız bu vəzifə üçün vacib olan bir-iki təcrübəni və bir konkret nailiyyəti seçin. Rəqəm olarsa, cavab daha güclü olur.

«Ondan əvvəl iki il audit şirkətində işləmişəm, orada müxtəlif sahələrdən olan şirkətlərin hesabatlarını yoxlayırdım. Hazırkı işimdə hesabat prosesini avtomatlaşdırdım və aylıq bağlanışı dörd gündən iki günə endirdim.»

Gələcək: niyə bu vəzifə

Sonda bu vəzifəyə niyə müraciət etdiyinizi və onun sizin inkişafınızdakı yerini deyin. Bu hissə cavabı vəzifəyə bağlayır və müsahibəni aparan şəxsə növbəti sual üçün körpü verir.

«İndi beynəlxalq hesabat standartları ilə daha çox işləmək və maliyyə təhlilinə keçmək istəyirəm. Sizin şirkətdə bu vəzifə məhz bu iki istiqaməti birləşdirir.»

Rəqəm tapmaq çətin görünürsə, özünüzə bu sualları verin: neçə müştəri, layihə və ya nəfərlə işləmişəm, hansı prosesi nə qədər sürətləndirmişəm, hansı xərci azaltmışam, nəticəm planla müqayisədə necə olub? Təxmini rəqəm də ümumi sözdən güclüdür, sadəcə onu dürüst ifadə edin: «təxminən otuz faiz».

Bu üç hissə birlikdə təxminən 150-250 söz, yəni 1-2 dəqiqəlik danışıq edir. Bu, idealdır: daha qısa cavab hazırlıqsız, daha uzunu isə diqqəti yayındıran görünür.

Alternativ quruluş: keçmiş, indi, gələcək

Bəziləri xronoloji ardıcıllığı daha təbii hesab edir: əvvəl haradan başladığınızı, sonra hazırda nə etdiyinizi, sonda isə niyə bu vəzifəni istədiyinizi deyirsiniz. Bu quruluş karyera dəyişikliyi edən namizədlər üçün xüsusilə uyğundur, çünki keçidin məntiqini addım-addım göstərməyə imkan verir. Hansı ardıcıllığı seçsəniz də əsas qayda eynidir: hər cümlə vəzifəyə aid olmalıdır.

Nümunə cavablar

Aşağıdakı nümunələri olduğu kimi təkrarlamayın: quruluşu götürün və öz faktlarınızla doldurun.

Təcrübəli mütəxəssis

«Səkkiz ildir satış sahəsində işləyirəm, son üç ildə bir FMCG şirkətində regional satış meneceriyəm. Mənim komandamda altı satış nümayəndəsi var və Bakıdan kənar beş regiondan məsulam. Bu müddətdə regionların satış payını 22%-dən 31%-ə qaldırdıq, əsasən distribütorlarla yeni bonus sistemi qurduğumuza görə. Əvvəllər pərakəndə satış şəbəkəsində mağaza müdiri işləmişəm, ona görə həm müştəri, həm də distribütor tərəfini yaxşı tanıyıram. İndi milli səviyyədə satış strategiyası üzərində işləmək istəyirəm və bu vəzifə məhz bunu təklif edir.»

Yeni məzun

«Bu il ADA Universitetinin biznes idarəetməsi ixtisasını bitirmişəm. Təhsil zamanı marketinqə xüsusi maraq göstərdim: diplom işimi Azərbaycanda e-ticarətdə müştəri sadiqliyi mövzusunda yazdım. Son kursda bir startapda üç aylıq təcrübə keçdim, orada sosial şəbəkə hesablarını idarə edir və aylıq hesabat hazırlayırdım; həmin dövrdə izləyici sayı 40% artdı. Sizin şirkətin rəqəmsal kampaniyalarını uzun müddətdir izləyirəm və marketinq assistenti vəzifəsini karyeramın ən yaxşı başlanğıcı hesab edirəm.»

Təcrübəniz yoxdursa, tədris layihələri, təcrübə proqramı, könüllülük və tələbə təşkilatlarındakı rol tam keçərli faktlardır. Vacib olan onları konkret nəticə ilə danışmaqdır. Təcrübəsiz namizəd üçün CV-ni necə qurmağı təcrübəsiz CV necə yazılır yazısında izah etmişik.

Karyera dəyişikliyi

«Altı il məktəbdə ingilis dili müəllimi işləmişəm. Bu müddətdə təlim materiallarını hazırlamaq və onlayn dərsləri təşkil etmək mənim ən sevdiyim iş oldu, ona görə son bir ildə təlim dizaynı üzrə kurs bitirdim və iki şirkət üçün sərbəst olaraq onlayn təlim modulları hazırladım. Müəllimlik mənə auditoriyanı başa düşməyi və mürəkkəb mövzunu sadə izah etməyi öyrətdi. İndi bu bacarıqları korporativ təlim sahəsində tam ştatlı işdə tətbiq etmək istəyirəm.»

Rəhbər vəzifə

«On iki ildir maliyyə sahəsindəyəm, son beş ildə bir istehsal şirkətinin maliyyə direktoruyam. Mənə tabe on dörd nəfərlik komanda var. Bu müddətdə şirkətin xərc strukturunu yenidən qurduq və əməliyyat mənfəətini üç ildə iki dəfə artırdıq; həmçinin bankdan aldığımız kreditlərin şərtlərini yenidən danışıqla 3 faiz bəndi aşağı saldıq. İndi böyümə mərhələsində olan şirkətdə strateji maliyyə idarəetməsinə cavabdeh olmaq istəyirəm.»

Cavabı vəzifəyə necə uyğunlaşdırmaq

Eyni insan müxtəlif müsahibələrdə fərqli cavab verməlidir, çünki hər vakansiya fərqli təcrübəni ön plana çıxarır. Cavabı uyğunlaşdırmaq üçün:

1. Vakansiya elanını oxuyun və ən çox vurğulanan iki-üç tələbi seçin.
2. Hər tələb üçün sizin təcrübənizdən bir fakt tapın.
3. Cavabın «keçmiş» hissəsini məhz bu faktlarla qurun, qalan təcrübəni çıxarın.
4. «Gələcək» hissəsində şirkətin özünü xatırladın: məhsulu, layihəsi, dəyəri.

Məsələn, eyni marketoloq satış yönümlü şirkətdə kampaniyaların gətirdiyi müraciət sayını, brend agentliyində isə yaradıcı layihələrini ön plana çıxarar.

Nümunə: bir namizəd, iki vakansiya

Fərz edək ki, Leyla beş ildir rəqəmsal marketinqlə məşğuldur. Onun təcrübəsində həm reklam kampaniyaları, həm sosial şəbəkə kontenti, həm də kiçik komandanın idarə edilməsi var. O, iki fərqli vakansiyaya müraciət edir.

Birinci vakansiya: bankda «Performans marketinqi üzrə mütəxəssis». Elanda Google və Meta reklamları, büdcə idarəetməsi və müraciət başına xərcin azaldılması vurğulanıb. Leylanın cavabı:

«Beş ildir rəqəmsal marketinqlə məşğulam, son üç ildə bir onlayn mağazanın aylıq 20 min manatlıq reklam büdcəsini idarə edirəm. Google və Meta kampaniyalarını yenidən qurduqdan sonra müraciət başına xərci 35% azaltdıq. Maliyyə sahəsində reklamın xüsusi qaydaları olduğunu bilirəm və bu sahədə ölçülə bilən nəticə ilə işləmək istəyirəm.»

İkinci vakansiya: kreativ agentlikdə «SMM komandasının rəhbəri». Elanda kontent strategiyası, yaradıcı ideyalar və komanda idarəetməsi vurğulanıb. Leylanın cavabı:

«Beş ildir rəqəmsal marketinqdəyəm, son iki ildə üç nəfərlik SMM komandasına rəhbərlik edirəm. Bir kosmetika brendi üçün qurduğumuz video seriyası altı ayda izləyici sayını iki dəfə artırdı. Ən çox sevdiyim iş ideyanı komanda ilə birlikdə inkişaf etdirməkdir və sizin agentlikdə daha çox brendlə işləyə biləcəyim üçün bu vəzifə mənə çox maraqlıdır.»

Fakt eyni insandır, amma cavablar fərqlidir: birincidə rəqəm və büdcə, ikincidə komanda və yaradıcılıq ön plandadır. Heç bir cavabda yalan yoxdur, sadəcə vakansiyaya aid olmayan təcrübə çıxarılıb.

Telefon, video və panel müsahibəsində bu sual

Sualın məzmunu dəyişmir, amma formatdan asılı olaraq bir neçə nüans var.

Telefon müsahibəsi. Qarşı tərəf sizi görmür, ona görə səsiniz yeganə vasitədir. Cavabı bir az qısaldın, 1 dəqiqə ətrafında saxlayın, aydın və tələsmədən danışın. Qarşınızda yazılı əsas fikirlər ola bilər, bu telefonda hiss olunmur, amma mətni oxumayın.

Video müsahibə. Kameraya baxaraq danışın, ekrandakı şəkilə yox: bu, göz təması təsiri yaradır. Əvvəlcədən yazılmış videocavab formatında (sual ekranda çıxır və cavabı yazırsınız) adətən hazırlaşmaq üçün 30 saniyə və cavab üçün 1-2 dəqiqə vaxt verilir. Burada hazır quruluş xüsusilə vacibdir, çünki fasilə vermək və ya yenidən başlamaq imkanı olmaya bilər. Video formatın texniki tərəfini onlayn müsahibə yazısında izah etmişik.

Panel müsahibəsi. Üç və daha çox nəfər qarşısında cavab verərkən baxışınızı yalnız sualı verən şəxsə yox, növbə ilə bütün komissiya üzvlərinə yönəldin. Panel üzvlərinin hər biri fərqli sahəni (HR, bilavasitə rəhbər, texniki mütəxəssis) təmsil edə bilər, ona görə cavabda həm peşəkar təcrübənizi, həm də komanda ilə işləmə bacarığınızı göstərin.

Cavabınızı yoxlamaq üçün yeddi sual

Cavabı yazıb məşq etdikdən sonra ona bu suallarla baxın:

1. Cavab 1-2 dəqiqəyə sığırmı?
2. Hazırkı rolum ilk iki cümlədə aydındırmı?
3. Ən azı bir konkret nailiyyət, mümkünsə rəqəmlə, varmı?
4. Dediyim hər təcrübə bu vakansiyanın tələbləri ilə əlaqəlidirmi?
5. Sonda bu vəzifəni niyə istədiyimi demişəmmi?
6. Cavabda mənfi ifadə (keçmiş işəgötürənə, rəhbərə tənqid) yoxdurmu?
7. Cavabdakı hər fakt barədə soruşulsa, ətraflı danışa bilərəmmi?

Yeddi suala «bəli» cavabı verirsinizsə, cavabınız hazırdır. Hər hansı birinə «xeyr» deyirsinizsə, cavabın həmin hissəsini yenidən yazın və bir daha səsli məşq edin.

Ən çox edilən səhvlər

• Bioqrafiyanı başdan danışmaq. «Mən 1995-ci ildə Gəncədə anadan olmuşam…» Doğum yeri, məktəb və ailə vəziyyəti işəgötürəni maraqlandırmır, əgər vəzifə ilə birbaşa bağlı deyilsə.
• CV-ni sətir-sətir təkrarlamaq. CV onsuz da müsahibəni aparan şəxsin qarşısındadır. Sizin işiniz onu oxumaq deyil, ondakı ən vacib iki-üç məqamı canlandırmaqdır.
• Çox uzun danışmaq. Üç dəqiqədən uzun cavab müsahibəni aparanın diqqətini itirir. Əgər o, daha çox bilmək istəsə, özü soruşacaq.
• Ümumi sifətlər. «Məsuliyyətli, komanda oyunçusu, stresə davamlıyam» heç bir məlumat vermir. Bu keyfiyyətləri göstərən faktı deyin.
• Şəxsi həyata həddən artıq girmək. Hobbi qısa xatırlana bilər, əgər vəzifə ilə əlaqəlidirsə və ya sizi fərqləndirirsə, amma əsas mövzu olmamalıdır.
• Mənfi başlanğıc. «Hazırkı işimdən çox narazıyam» kimi cümlə ilə başlamaq ilk təəssüratı korlayır.
• Hazırlıqsız improvizasiya. Bu sual demək olar həmişə verilir, ona görə ona hazırlaşmamaq üçün heç bir səbəb yoxdur.

Necə məşq etməli

1. Yazın. Üç hissəli quruluşa görə cavabınızı yazın, 150-250 söz həcmində.
2. Qısaldın. Hər cümləyə baxın: vəzifə ilə əlaqəsi yoxdursa, silin.
3. Səsli danışın və vaxtı ölçün. 1-2 dəqiqə hədəfdir. Telefonla yazıb dinləyin: harada ilişdiyinizi, hansı sözü təkrarladığınızı görəcəksiniz.
4. Əzbərləməyin. Mətni əzbərləyən namizəd robot kimi səslənir və bir sözü unudanda çaşır. Əsas fikirləri və ardıcıllığı yadda saxlayın, cümlələr hər dəfə bir az fərqli ola bilər.
5. Başqasına danışın. Dostunuzdan sizi dinləməsini və sonra cavabdan yadda qalan iki şeyi deməsini xahiş edin. Yadda qalanlar sizin əsas mesajınızla üst-üstə düşmürsə, cavabı dəyişin.

Cavabdan sonra nə olur

Yaxşı qurulmuş cavab müsahibəni aparan şəxsə növbəti sual üçün material verir. «Bonus sistemini necə qurdunuz?» və ya «Diplom işinizdə nə tapdınız?» kimi suallar sizə hazırladığınız mövzuda daha ətraflı danışmaq imkanı verir. Bu, cavabın əsas üstünlüyüdür: müsahibənin istiqamətini qismən siz müəyyən edirsiniz.

Ona görə «keçmiş» hissəsinə daxil etdiyiniz hər nailiyyət barədə ətraflı danışmağa hazır olun. Bu hekayələri STAR quruluşunda hazırlamaq ən etibarlı yoldur: vəziyyət, vəzifə, etdiyiniz iş və nəticə. Onun necə qurulduğunu STAR metodu yazısında nümunələrlə göstərmişik. Qalan ən çox verilən suallar və onların nümunə cavabları isə müsahibə sualları və cavabları yazısındadır.

İngilis dilində «Tell me about yourself»

Beynəlxalq şirkətdə müsahibə ingilis dilində keçirsə, eyni quruluş işləyir. Faydalı başlanğıc ifadələr:

• «Currently, I work as … at …, where I'm responsible for …»
• «Before that, I spent two years at …, where I …»
• «One achievement I'm particularly proud of is …»
• «Now I'm looking to … , which is why this role caught my attention.»

Ətraflı ingiliscə suallar və cavab ifadələri ingilis dilində müsahibə yazısındadır.

Tez-tez verilən suallar

Hobbilərimdən danışmaq olarmı?

Qısa şəkildə, əgər vəzifə ilə əlaqəlidirsə və ya sizi fərqləndirirsə. Məsələn, marafon qaçışı nizam-intizamı, şahmat strateji düşüncəni, könüllülük isə sosial məsuliyyəti göstərə bilər. Amma hobbi cavabın əsas hissəsi olmamalıdır: bir cümlə kifayətdir və onu cavabın sonuna, «gələcək» hissəsindən əvvəl qoymaq olar.

Ailə vəziyyətimi, yaşımı demək lazımdırmı?

Xeyr. Ailə vəziyyəti, uşaqların sayı, yaş və doğum yeri peşəkar təqdimatın hissəsi deyil. Bu məlumatları könüllü olaraq paylaşmaq istəyirsinizsə, bu sizin seçiminizdir, amma onlar cavabı gücləndirmir və vaxt aparır.

Cavabı əzbərləmək olarmı?

Quruluşu və əsas faktları əzbərləyin, cümlələri yox. Mətni hərfi əzbərləyən namizəd monoton danışır və bir söz yadından çıxanda çaşır. Ən yaxşı üsul üç hissənin hər biri üçün iki-üç açar sözü yadda saxlamaq və hər məşqdə cümlələri bir az fərqli qurmaqdır.

CV-mdə uzun fasilə varsa, bu cavabda onu izah etməliyəmmi?

Adətən yox. «Özünüz haqqında» cavabı güclü tərəflərinizi göstərmək üçündür. Fasilə barədə sual gələrsə, ona ayrıca, qısa və dürüst cavab verin: səbəb və həmin dövrdə nə etdiyiniz. Bu sualın nümunə cavabı müsahibə sualları və cavabları yazısındadır.

Müsahibəni aparan şəxs CV-mi oxumayıbsa nə etməli?

Bu, düşündüyünüzdən daha tez-tez olur, xüsusən bir gündə çox müsahibə aparan rəhbərlərdə. Belə halda sizin cavabınız daha da vacibləşir: o, CV-nin qısa xülasəsi rolunu oynayır. Ona görə cavabda ən vacib iki-üç faktın olduğundan əmin olun və müsahibə zamanı CV-nin çap nüsxəsini təklif edin.

Cavabın ortasında sözümü kəssələr?

Narahat olmayın: bu, adətən maraqdan irəli gəlir. Müsahibəni aparan şəxsin sualına cavab verin. O, sizi əvvəlki mövzuya qaytarmasa, qalan hissəni sonrakı suallarda yeri gəldikcə xatırladın.

Hazırla ilə məşq edin

Müsahibəyə hazırlıq alətində «Özünüz haqqında danışın» və vəzifənizə uyğun digər sualları görürsünüz: hər sualın nəyi yoxladığı və nümunə cavab. Cavabınızı yazanda güclü və zəif tərəflərini göstəririk, daha yaxşı variant təklif edirik. Müsahibədən əvvəl CV-nizi yeniləmək istəyirsinizsə, CV hazırla aləti bunu on dəqiqədə edir.