MLA formatı: MLA 9 üzrə istinad nümunələri

MLA formatı mənbələri mətndə müəllifin soyadı və səhifə nömrəsi ilə göstərən, işin sonunda isə onların tam məlumatını Works Cited siyahısında birləşdirən akademik yazı üslubudur. Məsələn, kitabın 42-ci səhifəsindəki fikirdən istifadə edirsinizsə, mətndə (Əliyeva 42) yazırsınız. Siyahıda isə Əliyevanın həmin kitabının adını, nəşriyyatını və nəşr ilini göstərirsiniz. MLA istinadının əsas məntiqi budur: oxucu mətndəki qısa qeyddən tam mənbəyə, oradan da istifadə etdiyiniz hissəyə çata bilməlidir.

Dil, ədəbiyyat və digər humanitar fənlər üzrə esse, məqalə və tədqiqat hazırlayarkən MLA tələbi ilə qarşılaşa bilərsiniz. Azərbaycan universitetində iş təqdim edirsinizsə, əvvəlcə müəllimin və kafedranın hansı üslubu istədiyini dəqiqləşdirin. MLA, APA və ГОСТ qaydalarını eyni siyahıda qarışdırmaq mənbələrin düzgün göstərilməsini çətinləşdirir.

Kitab, məqalə və sayt məlumatlarınız hazırdırsa, pulsuz mənbə siyahısı alətində MLA formatını seçərək siyahını əlifba sırası ilə hazırlaya, kopyalaya və ya Word kimi yükləyə bilərsiniz. Qeydiyyat tələb olunmur. Mətndəki səhifə nömrələrini isə oxuduğunuz mənbəyə əsasən ayrıca yoxlamalısınız.

MLA formatı nədir və MLA 9 nəyi ifadə edir?

MLA, Modern Language Association təşkilatının adının qısaltmasıdır. Bu təşkilatın hazırladığı üslub xüsusilə ədəbiyyatşünaslıq, dil araşdırmaları, müqayisəli ədəbiyyat və mədəniyyət tədqiqatlarında istifadə olunur. Ədəbi əsərin konkret cümləsini, şeirin misrasını və ya filmin müəyyən səhnəsini təhlil edəndə mənbənin həmin hissəsini göstərmək vacibdir. MLA-nın müəllif və səhifəyə əsaslanan quruluşu bu ehtiyaca uyğundur.

MLA 9, MLA Handbook kitabının doqquzuncu nəşrinə əsaslanan qaydaları ifadə edir. Modern Language Association-ın məlumatına görə, bu nəşr 2021-ci ilin aprelində çıxıb. Nəşrdə mənbələrin təsviri, mətndaxili istinad, qeydlər və akademik yazının tərtibi üzrə izahlar genişləndirilib. MLA-nın doqquzuncu nəşr haqqında rəsmi məlumatı bu dəyişiklikləri açıqlayır.

MLA-nı yalnız mötərizədə soyad yazmaq qaydası kimi düşünməyin. Üslub bir-birinə bağlı üç işi həll edir:

• Başqasının fikrindən istifadə etdiyinizi mətndə göstərirsiniz.
• İstifadə etdiyiniz hissənin yerini mümkün qədər dəqiq bildirirsiniz.
• Mənbəni tapmağa imkan verən tam məlumatı işin sonunda verirsiniz.

Mənbə seçmək və siyahı qurmaq mərhələsində ümumi çərçivəyə ehtiyacınız varsa, ədəbiyyat siyahısının hazırlanması üzrə bələdçi müxtəlif üslublar arasında seçim etməyə kömək edir.

Works Cited: MLA üzrə ədəbiyyat siyahısı necə qurulur?

Works Cited ifadəsi işinizdə istinad etdiyiniz əsərlərin siyahısını bildirir. Buraya sadəcə mövzuya aid olduğu üçün topladığınız bütün kitabları əlavə etmirsiniz. Mətninizdə fikrindən, məlumatından, sitatından və ya təhlil etdiyiniz materialından istifadə etdiyiniz mənbələri daxil edirsiniz.

Tutaq ki, kurs işi üçün on iki məqalə oxumusunuz, lakin yekun mətndə səkkizindən istifadə etmisiniz. Works Cited siyahısının əsasını həmin səkkiz mənbə təşkil edir. Müəllim ayrıca oxunmuş ədəbiyyat siyahısı istəyirsə, onun məqsədi və adı fərqli ola bilər. Tapşırıqda bu iki siyahının eyni nəzərdə tutulduğunu avtomatik qəbul etməyin.

MLA siyahısı ayrıca səhifədən başlanır. Standart başlıq Works Cited şəklindədir. Azərbaycan dilində tapşırıq üçün müəllim başlığın “İstinad edilmiş mənbələr” və ya “İstifadə olunmuş ədəbiyyat” yazılmasını tələb edə bilər. Belə uyğunlaşdırmanı kafedranın göstərişi kimi qəbul edin.

Əsas tərtib qaydaları bunlardır:

• Mənbələr adətən müəllifin soyadına görə əlifba sırası ilə düzülür.
• Müəllif yoxdursa, yazı başlıqla başlanır və sıralama buna əsaslanır.
• Standart MLA siyahısında mənbələrin qarşısına sıra nömrəsi qoyulmur.
• Siyahıda ikiqat sətirarası interval tətbiq edilir.
• Hər qeydin birinci sətri sol kənardan başlanır, sonrakı sətirləri 0,5 düym, təxminən 1,27 sm içəri çəkilir.
• Kitab, jurnal və film kimi müstəqil əsərlərin adları kursivlə göstərilir.

Bu tərtib xüsusiyyətləri Purdue OWL-un Works Cited qaydalarında izah olunur. Word-də davam sətirlərinin girintisini boşluq düyməsi ilə yaratmayın. Abzas parametrlərində asılı girinti seçin ki, mətn dəyişəndə düzülüş pozulmasın.

Mənbə siyahısı üçün MLA-nın doqquz əsas elementi

MLA 9 hər mənbə növü üçün tamamilə ayrı qaydanı əzbərləmək əvəzinə, mənbədəki əsas məlumatları müəyyən ardıcıllıqla toplamağı təklif edir. Bu məlumatlar core elements, yəni əsas elementlər adlanır. MLA-nın rəsmi qısa bələdçisi həmin yanaşmanı təqdim edir.

Elementlərin sırası belədir:

• Müəllif: əsəri yaradan şəxs və ya uyğun hallarda təşkilat.
• Mənbənin başlığı: kitabın, məqalənin, şeirin və ya digər materialın adı.
• Konteynerin başlığı: həmin materialın daxil olduğu daha böyük nəşr və ya platforma.
• Digər iştirakçılar: tərcüməçi, redaktor və ya mənbəyə aid başqa yaradıcı şəxslər.
• Versiya: məsələn, yenilənmiş və ya ikinci nəşr.
• Nömrə: jurnalın cildi, buraxılışı və ya serialın mövsümü kimi məlumat.
• Naşir: kitabı və ya materialı nəşr edən qurum.
• Nəşr tarixi: istifadə etdiyiniz versiyanın tarixi.
• Yer göstəricisi: səhifələr, DOI, URL və ya materiala uyğun başqa yer məlumatı.

Hər mənbədə bu doqquz elementin hamısı olmur. Sadə çap kitabında jurnal nömrəsi yoxdur. Adi veb səhifədə səhifə aralığı göstərilməyə bilər. Mövcud olmayan məlumatı uydurub boş yeri doldurmaq lazım deyil.

Praktik olaraq özünüzə üç sual verin: nədən istifadə etmişəm, onu harada tapmışam, oxucu həmin versiyanı necə tapa bilər? Cavablar düzgün yazıldıqda durğu işarələrini və ardıcıllığı yoxlamaq asanlaşır.

Konteyner nədir?

Konteyner mənbənin yerləşdiyi daha böyük bütövdür. Məqalə jurnalda çap olunubsa, jurnal konteynerdir. Şeir antologiyada yer alırsa, antologiya konteynerdir. Saytdakı ayrıca yazı üçün saytın adı konteyner rolunu oynayır.

Məsələn, “Romanda şəhər yaddaşı” adlı məqalə Mətn araşdırmaları jurnalında dərc olunubsa, məqalənin adı dırnaq içində, jurnalın adı isə kursivlə yazılır. Oxucu bu fərqdən hansı adın konkret mətnə, hansının nəşrə aid olduğunu anlayır.

Bəzən ikinci konteyner də olur. Məqaləni jurnalın tam mətnini təqdim edən elmi bazada oxumusunuzsa, jurnal birinci, həmin baza ikinci konteyner ola bilər. Google axtarışı ilə məqaləyə keçmisinizsə, Google-u konteyner kimi əlavə etmirsiniz. Axtarış vasitəsi ilə materialın yayımlandığı platformanı bir-birindən ayırın.

Versiya, nəşr və yer məlumatını necə seçməli?

Kitabın üzərində “2-ci nəşr” yazılıbsa, bu məlumatı nəzərə alın. Təkrar nəşrlərdə mətn və səhifələr dəyişə bilər. Siz 2023-cü il nəşrini oxuyub 1998-ci il nəşrinin məlumatını göstərsəniz, oxucu sitatı həmin səhifədə tapa bilməyə bilər.

MLA-da location elementi həmişə şəhər demək deyil. Müasir kitab üçün nəşr şəhərini avtomatik əlavə etmək lazım gəlmir. Jurnal məqaləsində bu element səhifə aralığı və DOI, veb materialda isə URL ola bilər. Kitabın çap olunduğu Bakı şəhəri ilə məqalənin yerləşdiyi 45-67-ci səhifələr eyni tip məlumat deyil.

MLA üzrə mətndaxili istinad necə verilir?

MLA istinadının ən çox işlənən forması (Müəllif səhifə) quruluşudur. Soyadla səhifə arasına vergül qoyulmur. Adi səhifə istinadında “s.”, “p.” və ya “pp.” əlavə edilmir. Nəşr ili də standart müəllif-səhifə istinadının tərkibinə daxil olmur.

Aşağıdakı müəllif, əsər, nəşriyyat və nümunə cümlələrinin əksəriyyəti tədris məqsədilə uydurulub. Nümunə domenlər və yer tutucular real mənbə kimi istifadə edilməməlidir. Alonso və Camargo məqaləsi, eləcə də adı çəkilən rəsmi sənədlər real mənbələrdir.

Müəllifin adı cümlədə yoxdursa

Müəllifi cümlədə adlandırmamısınızsa, soyadı və səhifəni mötərizədə göstərin:

Şəhər məkanı qəhrəmanın keçmişlə münasibətini üzə çıxarır (Əliyeva 42).

Burada oxucu siyahıda Əliyeva soyadı ilə başlayan qeydi axtarır. “42” kitabın ümumi səhifə sayı və ya mənbənin siyahıdakı nömrəsi deyil. İstifadə etdiyiniz fikrin yerləşdiyi səhifədir.

Müəllifin adı cümlədə varsa

Soyadı artıq cümlədə yazmısınızsa, onu mötərizədə təkrar etməyə ehtiyac qalmır:

Əliyeva şəhər məkanını qəhrəmanın yaddaşının davamı kimi şərh edir (42).

Bu yanaşma cümləni daha rahat oxunan edir. Lakin müəllifin adını abzasın əvvəlində bir dəfə yazmaq bütün sonrakı fikirlərin mənbəyini avtomatik aydınlaşdırmır. Sizin şərhinizin harada başladığı, mənbədən gələn fikrin harada bitdiyi görünməlidir.

İki və daha çox müəllif varsa

İki müəllifli mənbədə hər iki soyad göstərilir. Standart MLA nümunəsində bağlayıcı and formasındadır:

Mətnin ritmi ilə yaddaş arasında əlaqə qurulur (Əliyeva and Məmmədov 58).

Azərbaycan dilində cümlə daxilində müəllifləri təbii şəkildə adlandıra bilərsiniz:

Əliyeva və Məmmədov mətnin ritmini yaddaşın quruluşu ilə əlaqələndirirlər (58).

Üç və daha çox müəllif üçün standart qısa forma birinci soyad və et al. ifadəsidir:

Tərcümə seçimləri mətnin qəbuluna təsir edir (Qasımov et al. 73).

Bu və digər müəllif-səhifə quruluşları Purdue OWL-un mətndaxili istinad bələdçisində göstərilir.

Eyni müəllifin bir neçə əsərindən istifadə edirsinizsə

Siyahıda Əliyevanın iki kitabı varsa, təkcə (Əliyeva 42) yazılması yetərli olmaya bilər. İstinada qısaldılmış əsər adı əlavə edin:

Şəhər məkanı fərdi yaddaşla əlaqələndirilir (Əliyeva, Şəhər və yaddaş 42).

Başlıq qısaldılsa da, oxucu onun hansı əsərə aid olduğunu müəyyən edə bilməlidir. Kitab adını kursivlə, məqalə adını isə dırnaq içində saxlayın. İki əsərin başlığı oxşardırsa, həddindən artıq qısaltma əlavə qarışıqlıq yarada bilər.

İstinadın mətnin hansı hissəsinə aid olduğunu müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkirsinizsə, istinad verməyin praktik qaydalarına də baxa bilərsiniz.

Sitat, parafraz və haşiyə arasında nə fərq var?

Sitat mənbədəki sözlərin olduğu kimi verilməsidir. Parafraz isə müəllifin fikrini mənanı qorumaqla öz sözlərinizlə ifadə etməkdir. Hər ikisində mənbə göstərilməlidir. Bir cümlədə bir neçə sözün sinonimini dəyişmək həmin fikri sizin müstəqil nəticənizə çevirmir.

Qısa sitat nümunəsi:

Əliyeva yazır: “Şəhər qəhrəmanın yaddaşını görünən edir” (42).

Parafraz nümunəsi:

Əliyevaya görə, romandakı şəhər təsvirləri qəhrəmanın şəxsi keçmişini açmağa xidmət edir (42).

Birinci nümunədə sözlər mənbədən götürülür və dırnaq içindədir. İkinci nümunədə fikir yenidən ifadə olunur. Hər iki halda oxucu mənbəni və istifadə edilən səhifəni görə bilir.

MLA-da qısa nəsr sitatının sonunda cümlənin nöqtəsi adətən mötərizədən sonra gəlir. Dörd yazı sətrindən uzun nəsr sitatı ayrıca blok kimi tərtib edilir və dırnaq işarələri götürülür. Şeir üçün hədd fərqlidir: dörd və daha çox misra blok şəklində verilir. Bu fərqlər Purdue OWL-un sitat tərtibi qaydalarında izah olunur.

Haşiyə isə əlavə şərh və ya izah üçün istifadə edilə bilər. MLA-da hər istinadı avtomatik səhifəaltı qeydə çevirmək lazım deyil. Tapşırıq məhz haşiyəli sistem istəyirsə, hansı üslubun nəzərdə tutulduğunu yoxlayın.

Mənbənin göstərilməsi ilə yanaşı, götürülən sözlərin sərhədi də görünməlidir. Dırnaqsız köçürülmüş cümlənin sonunda istinad yazılması problemi tam həll etmir. Bu mövzu plagiat və istinad arasındakı əlaqə haqqında bələdçidə ayrıca izah olunur.

Kitaba MLA istinad: bir, iki və çox müəllifli nümunələr

Çap kitabı üçün əvvəlcə titul səhifəsini və nəşr məlumatları səhifəsini yoxlayın. Müəllifin adı, kitabın tam başlığı, nəşriyyat və il əsas məlumatlardır. Kitabın üz qabığında yalnız qısaldılmış ad verilə bilər, buna görə təsviri təkcə üz qabığına əsaslandırmayın.

Bir müəllifli kitab

Əliyeva, Aysel. Şəhər və yaddaş: Azərbaycan romanının oxunuşu. Söz Nəşrləri, 2022.

Mətndə istifadə nümunəsi: (Əliyeva 42).

Soyad əvvəl, ad sonra yazılır. Adın yalnız baş hərfə endirilməsi APA ilə qarışdırılan məqamlardan biridir. MLA qeydində müəllifin mənbədə verilən adını uyğun şəkildə saxlayın.

Kitab qeydinin sonunda “248 s.” yazmaq bu sadə MLA nümunəsinin tərkibinə daxil deyil. Konkret sitatın səhifəsi mətndaxili istinadda göstərilir.

İki müəllifli kitab

Əliyeva, Aysel, and Murad Məmmədov. Mətn, ritm və yaddaş. Söz Nəşrləri, 2021.

Mətndə istifadə nümunəsi: (Əliyeva and Məmmədov 58).

Birinci müəllifin adı soyad-ad ardıcıllığında, ikinci müəllifinki isə ad-soyad ardıcıllığında yazılır. Müəlliflərin kitabda göstərilən sırasını dəyişməyin. Siyahının əlifba sırası ilə düzülməsi bir kitabın daxilində müəlliflərin də əlifba ilə sıralanması demək deyil.

Üç və daha çox müəllifli kitab

Qasımov, Elvin, et al. Tərcümə və mədəni yaddaş. Mətn Nəşriyyatı, 2020.

Mətndə istifadə nümunəsi: (Qasımov et al. 73).

Et al. “və başqaları” mənasını verir. Burada “et” sözündən sonra nöqtə yoxdur, “al.” hissəsində isə nöqtə var. Üç müəllifli kitabı avtomatik iki müəllifli qayda ilə yazmayın.

Bu müəllif quruluşları Purdue OWL-un kitab nümunələrində təqdim olunur.

Tərcümə olunmuş kitab və kitab bölməsi

Tərcümə olunmuş əsərdə istifadə etdiyiniz tərcümənin məlumatını da göstərin:

Miller, Nora. Mətnin sərhədləri. Translated by Leyla Rzayeva, Mətn Nəşriyyatı, 2023.

Müxtəlif müəlliflərin yazılarından ibarət topludan bir bölmə götürmüsünüzsə, həmin bölmənin müəllifini əsas götürün:

Məmmədov, Murad. “Romanda şəhər səsi.” Ədəbi məkanın oxunuşları, edited by Aysel Əliyeva, Söz Nəşrləri, 2022, pp. 45-67.

Bölmənin adı dırnaq içində, toplunun adı kursivlədir. Siyahıda bölmənin bütün səhifə aralığı verilir. Mətndə yalnız 51-ci səhifədəki fikirdən istifadə edirsinizsə, (Məmmədov 51) yazırsınız.

Jurnal məqaləsinə MLA istinad və DOI nümunəsi

Elmi məqalədə müəllif və başlıqla yanaşı, jurnalın adı, cildi, buraxılışı, nəşr tarixi və səhifələri də əhəmiyyətlidir. DOI məqaləni tapmağa kömək edən daimi identifikatordur. DOI varsa, onu məqalənin özündə və ya naşirin səhifəsində yoxlayın.

Real məqalə nümunəsi:

Alonso, Alvaro, and Julio A. Camargo. “Toxicity of Nitrite to Three Species of Freshwater Invertebrates.” Environmental Toxicology, vol. 21, no. 1, 2006, pp. 90-94, https://doi.org/10.1002/tox.20155.

Mətndə istifadə nümunəsi: (Alonso and Camargo 92).

Burada Environmental Toxicology jurnalın adıdır. “vol. 21” cildi, “no. 1” buraxılışı, “pp. 90-94” məqalənin səhifələrini bildirir. DOI kitabın ISBN nömrəsi ilə eyni şey deyil.

Elektron jurnal məqaləsində DOI varsa, MLA onu yer göstəricisi kimi istifadə etməyə imkan verir. DOI olmadıqda uyğun sabit URL seçilir. Bu yanaşma Purdue OWL-un elektron mənbələr üzrə bələdçisində izah olunur.

Səhifə əvəzinə məqalə nömrəsi verilmişsə, onu səhifə aralığı kimi təqdim etməyin. Məqalənin internetdə olması da avtomatik olaraq səhifəsiz olması demək deyil. PDF-də nəşrin öz səhifə nömrələri varsa, mətndaxili istinadda həmin nömrələrdən istifadə edə bilərsiniz.

Sayta MLA istinad: müəllif, tarix və səhifə yoxdursa

Saytdan istifadə edərkən ümumi ana səhifəni deyil, məlumatı götürdüyünüz konkret səhifəni qeyd edin. Müəllifin adı, yazının başlığı, saytın adı, nəşr tarixi və URL əsas yoxlanılacaq məlumatlardır.

Müəllifli səhifə nümunəsi:

Rzayeva, Leyla. “Rəqəmsal mühitdə ədəbi oxu.” Mətn Gündəliyi, 14 Mar. 2024, metngundeliyi.example/reqemsal-oxu.

Səhifə nömrəsi yoxdursa, mətndə (Rzayeva) yaza bilərsiniz. Müəllifin adını cümlədə göstərmisinizsə və əlavə yer göstəricisi yoxdursa, eyni soyadı mötərizədə təkrarlamağa ehtiyac qalmaya bilər.

Müəllifi göstərilməyən səhifə nümunəsi:

“Ədəbi arxivdən istifadə qaydaları.” Mətn Arxivi, metnarxivi.example/istifade-qaydalari. Accessed 10 Oct. 2026.

Bu halda mətndaxili istinad başlığın qısa forması ilə verilə bilər: (“Ədəbi arxivdən”).

Səhifə nömrəsi görünmürsə, onu özünüz yaratmayın. Brauzerin çap görünüşündə yaranan “3-cü səhifə” mənbənin sabit səhifəsi sayılmır. Eyni qaydada, nömrələnməmiş abzasları sayıb mənbənin öz nömrələməsi kimi təqdim etməyin.

Baxış tarixi xüsusilə nəşr tarixi göstərilməyən və ya məzmunu dəyişə bilən səhifələr üçün faydalıdır. Saytın aşağısındakı ümumi müəlliflik hüququ ilini konkret yazının nəşr tarixi kimi götürməyin. Tarix həqiqətən həmin materiala aid olmalıdır.

Azərbaycan dilində veb mənbə seçərkən müəllifin kimliyini, qurumun etibarlılığını və yazının yenilənmə tarixini də nəzərdən keçirin. Daha çox vəziyyət üçün internet saytına istinad nümunələrinə baxın.

Film və videoya MLA istinad necə yazılır?

Filmə istinadın quruluşu təhlilinizin nəyə yönəlməsindən asılı ola bilər. Bütöv filmdən danışırsınızsa, qeydi filmin adı ilə başlamaq uyğundur. Rejissorun yaradıcılığını araşdırırsınızsa, həmin şəxsin rolunu önə çıxaran təsvir seçilə bilər.

Film nümunəsi

Son məktub. Directed by Nigar Səlimova, Xəzər Kino, 2021.

Mətndə konkret səhnəni belə göstərə bilərsiniz:

Qapalı məkan qəhrəmanın təcridini gücləndirir (Son məktub 00:18:12-00:18:40).

Vaxt göstəricisini izlədiyiniz versiyadan götürün. Filmin internetdəki nüsxəsində giriş titrləri kəsilibsə, başqa versiya ilə saniyələr uyğun gəlməyə bilər. Mümkün olduqda istifadə etdiyiniz platforma və versiya haqqında məlumatı da saxlayın.

Onlayn video nümunəsi

“Şeirin səslə oxunuşu.” YouTube, uploaded by Mətn Studiyası, 12 Apr. 2024, youtube.example/watch/oxunus.

Mətndə istifadə nümunəsi: (“Şeirin səslə oxunuşu” 00:02:10-00:02:35).

Videonu yükləyən kanal ilə çıxış edən şəxs həmişə eyni olmur. Kanal adını avtomatik çıxışın müəllifi kimi yazmayın. Mənbənin özündəki yaradıcı və yayım məlumatlarını yoxlayın.

Filmlərdə rejissor, prodüser qurum və istifadə edilən versiya kimi məlumatların seçilməsi Purdue OWL-un digər mənbələr üzrə nümunələrində göstərilir. Praktik məqsəd oxucunun təhlil etdiyiniz səhnəni tapmasıdır. Buna görə yalnız “YouTube videosu” yazmaq kifayət etmir.

Şeirə istinad: misra nömrəsi və mənbə siyahısı

Şeirə MLA istinadı verərkən iki məsələni ayırın: şeirin hansı nəşrdən götürüldüyü və sitatın şeirin hansı hissəsinə aid olduğu. Birinci məlumat Works Cited siyahısında, ikinci isə mətndə göstərilir.

Topluda çap olunmuş şeir nümunəsi:

Hüseynli, Lalə. “Köhnə pəncərə.” Payız dəftəri, Söz Nəşrləri, 2020, pp. 18-19.

Nəşrdə misralar nömrələnməyibsə, uyğun səhifəyə istinad edin: (Hüseynli 18). Mənbədə misra nömrələri açıq göstərilibsə, istinad həmin nömrələrə əsaslana bilər: (Hüseynli, lines 5-6).

İki qısa misranı cümlə daxilində verərkən misra keçidini çəpəki xəttlə göstərə bilərsiniz:

“Pəncərədə kölgəm qaldı / Küçə məni səssiz andı” (Hüseynli 18).

Bu nümunədə səhifə göstəricisi istifadə olunur. Eyni sitatı misraları nömrələnmiş başqa nəşrdən götürsəniz, yer göstəricisi dəyişə bilər.

Misraları özünüz sayıb mənbədə varmış kimi nömrələməyin. Həmçinin qısa, bütövlükdə bir səhifəyə sığan şeirlə uzun, hissələrə bölünmüş poema eyni cür dəqiqləşdirilməyə bilər. İstifadə etdiyiniz nəşrin quruluşunu əsas götürün.

MLA Style Center qısa şeir sitatlarında misraların mətn daxilində birləşdirilməsini, dörd və daha çox misranın isə ayrıca blokda verilməsini izah edir. MLA-nın şeir sitatı haqqında rəsmi izahı bu fərqi göstərir.

Dissertasiya və qanuna MLA istinad nümunələri

Bu mənbələrdə əsərin adını yazmaqla kifayətlənmək olmaz. Dissertasiyada elmi işi qəbul edən müəssisə və işin növü, qanunda isə sənədin dəqiq kimliyi və istifadə etdiyiniz versiya əhəmiyyət daşıyır.

Dissertasiya nümunəsi

Rzayeva, Leyla. Azərbaycan nəsrində şəhər yaddaşı. 2023. Bakı Dövlət Universiteti, PhD dissertation.

Mətndə istifadə nümunəsi: (Rzayeva 86).

Dissertasiyanı universitetin açıq elektron arxivində oxumusunuzsa, arxivin adı və konkret sənədə aparan URL də təsvirə əlavə edilə bilər. Doktorluq dissertasiyasını magistr işi kimi göstərməyin. İşin elmi səviyyəsi mənbənin özündə necə verilibsə, ona uyğun qeyd seçin.

MLA akademik dərəcə üçün hazırlanmış əsərin təsvirində dərəcə adının qısaldılmasını nəzərdə tutur. MLA-nın elmi dərəcələrə dair izahında dissertasiya nümunəsi də verilir.

Qanun nümunəsi

Hüquqi sənədlər üçün aşağıdakı nümunə şərti MLA təsviridir:

Nümunə Respublikası, Parlament. Rəqəmsal irsin qorunması haqqında qanun. No. 125, 18 May 2022. Rəsmi Qanun Bazası, qanun.example/125.

Real Azərbaycan qanununa istinad edərkən şərti məlumatları sənədin rəsmi adı, tarixi, nömrəsi və rəsmi mətnə aparan ünvanla əvəz etməlisiniz. Konkret müddəanı müzakirə edirsinizsə, maddəni cümlədə açıq göstərin.

MLA-nın hüquqi mənbələr üzrə izahlarının əhəmiyyətli hissəsi ABŞ sənədlərinə aiddir. Buna görə onları Azərbaycan hüququ üçün dəyişməz şablon kimi təqdim etmək düzgün olmaz. MLA-nın hüquqi əsərlərin sənədləşdirilməsi barədə bələdçisi təsvirin istifadə edilən nəşrdən asılı olduğunu göstərir. Hüquq fakültəsinin ayrıca istinad qaydası varsa, həmin qaydanı tətbiq edin.

MLA, APA və ГОСТ arasında əsas fərqlər

Eyni mənbə müxtəlif üslublarda fərqli görünür. Bu fərq mənbənin məzmununda deyil, məlumatların təqdim edilməsindədir. MLA tələbi olan işdə bir kitabı APA, digərini ГОСТ üzrə yazmaq siyahının vahidliyini pozur.

MLA-da əsas mətndaxili forma (Əliyeva 42) şəklindədir. APA-da müəllif və il ön plandadır: (Əliyeva, 2022). Birbaşa sitatda səhifə də əlavə olunur: (Əliyeva, 2022, p. 42). APA 7 2019-cu ilin oktyabrında yayımlanıb, bunu APA Style-ın rəsmi məlumatı təsdiqləyir. Ətraflı qaydalar üçün APA formatı üzrə bələdçiyə keçə bilərsiniz.

ГОСТ isə tək bir sənədin adı kimi başa düşülməməlidir:

• ГОСТ Р 7.0.100-2018 biblioqrafik təsvirin ümumi tələblərini müəyyənləşdirir. Standartın rəsmi adı və məlumatı Rosstandart bazasında verilir.
• ГОСТ 7.1-2003 biblioqrafik təsvir üzrə ayrıca dövlətlərarası standartdır. Standartın rəsmi mətnini elmi kitabxananın saytında oxumaq mümkündür.
• ГОСТ Р 7.0.5-2008 biblioqrafik istinadlara aiddir. Rosstandartın qeydi onun mövzusunu ayrıca göstərir.

Bu sənədlərin nömrələrini bir-birinin əvəzinə yazmayın. Rusiyanın milli standartının Azərbaycan universitetində avtomatik məcburi olduğunu da qəbul etməyin. Konkret tətbiq üçün kafedranın metodik göstərişini və tələb etdiyi standartı yoxlayın. ГОСТ üzrə ədəbiyyat siyahısı bələdçisi bu fərqləri ayrıca araşdırır.

Müqayisə üçün APA 7 nümunələri

Aşağıdakı nümunələrdə eyni tip məlumatların APA-da necə dəyişdiyini görə bilərsiniz. Bunları MLA tələb olunan siyahıya köçürməyin. APA-nın rəsmi mənbə nümunələri müxtəlif material növlərini ayrıca təqdim edir.

• Bir müəllifli kitab: Əliyeva, A. (2022). Şəhər və yaddaş: Azərbaycan romanının oxunuşu. Söz Nəşrləri.
• İki müəllifli kitab: Əliyeva, A., & Məmmədov, M. (2021). Mətn, ritm və yaddaş. Söz Nəşrləri.
• Üç müəllifli kitab: Qasımov, E., Rzayeva, L., & Hüseynli, L. (2020). Tərcümə və mədəni yaddaş. Mətn Nəşriyyatı.
• DOI-li məqalə: Alonso, A., & Camargo, J. A. (2006). Toxicity of nitrite to three species of freshwater invertebrates. Environmental Toxicology, 21(1), 90-94. https://doi.org/10.1002/tox.20155
• Sayt yazısı: Rzayeva, L. (2024, March 14). Rəqəmsal mühitdə ədəbi oxu. Mətn Gündəliyi. https://metngundeliyi.example/reqemsal-oxu
• Dərc edilməmiş dissertasiya: Rzayeva, L. (2023). Azərbaycan nəsrində şəhər yaddaşı [Unpublished doctoral dissertation]. Bakı Dövlət Universiteti.
• Video: Mətn Studiyası. (2024, April 12). Şeirin səslə oxunuşu [Video]. YouTube. https://youtube.example/watch/oxunus

Qanunu APA-da adi müəllifli veb yazı şəklinə salmaq düzgün yanaşma deyil. Ölkənin hüquqi istinad qaydası nəzərə alınmalıdır. Şərti hüquqi qeyd belə qurula bilər: Rəqəmsal irsin qorunması haqqında qanun, No. 125 (2022). https://qanun.example/125. Bu, Azərbaycan qanunları üçün təsdiqlənmiş universal APA şablonu kimi qəbul edilməməlidir.

ГОСТ ilə müqayisə üçün qısaldılmış təsvir nümunələri

Aşağıdakılar ГОСТ ənənəsində işlənən təsvir elementlərini göstərən, Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış qısaldılmış tədris nümunələridir. Tam kataloq təsviri deyil. Konkret standart və metodik göstəriş əlavə məlumat tələb edə bilər. Ayırıcı işarələr burada qısa defislə verilib.

• Bir müəllifli kitab: Əliyeva, A. Şəhər və yaddaş: Azərbaycan romanının oxunuşu / A. Əliyeva. - Bakı: Söz Nəşrləri, 2022. - 248 s.
• İki müəllifli kitab: Əliyeva, A. Mətn, ritm və yaddaş / A. Əliyeva, M. Məmmədov. - Bakı: Söz Nəşrləri, 2021. - 216 s.
• Üç müəllifli kitab: Qasımov, E. Tərcümə və mədəni yaddaş / E. Qasımov, L. Rzayeva, L. Hüseynli. - Bakı: Mətn Nəşriyyatı, 2020. - 192 s.
• DOI-li məqalə: Alonso, A. Toxicity of nitrite to three species of freshwater invertebrates / A. Alonso, J. A. Camargo // Environmental Toxicology. - 2006. - Vol. 21, no. 1. - P. 90-94. - DOI: 10.1002/tox.20155.
• Sayt yazısı: Rzayeva, L. Rəqəmsal mühitdə ədəbi oxu // Mətn Gündəliyi. - 14.03.2024. - URL: https://metngundeliyi.example/reqemsal-oxu (müraciət tarixi: 10.10.2026).
• Dissertasiya: Rzayeva, L. Azərbaycan nəsrində şəhər yaddaşı: filologiya üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyası. - Bakı, 2023. - 156 s.
• Video: Şeirin səslə oxunuşu / Mətn Studiyası. - 12.04.2024. - URL: https://youtube.example/watch/oxunus (müraciət tarixi: 10.10.2026).
• Şərti qanun: Rəqəmsal irsin qorunması haqqında: Nümunə Respublikasının 18 may 2022-ci il tarixli, 125 nömrəli Qanunu. - URL: https://qanun.example/125 (müraciət tarixi: 10.10.2026).

Müqayisədə əsas fərq görünür: MLA kitab qeydində adları daha açıq saxlayır, APA ili müəllifdən dərhal sonra verir, ГОСТ nümunələrində isə məsuliyyət məlumatı və nəşr sahələri başqa ardıcıllıqla təqdim olunur. Formatı dəyişərkən yalnız mötərizələri dəyişmək kifayət etmir.

Azərbaycan dilində istifadə olunmuş ədəbiyyat və kafedra tələbi

Azərbaycan dilində kitabı MLA siyahısına daxil etmək üçün onun adını mütləq ingiliscəyə çevirmək lazım deyil. Müəllifin adını, əsərin başlığını və nəşr məlumatlarını mənbəyə uyğun saxlayın. “Ə”, “ı”, “ş”, “ğ”, “ç”, “ö”, “ü” hərflərini itirməyin. Bu dəyişikliklər mənbənin axtarışını çətinləşdirə bilər.

İngilisdilli MLA işində xarici dildəki mənbələrin əlavə təqdimat tələbləri ola bilər. Azərbaycan dilində iş hazırlayırsınızsa, ingilis başlıqları üçün olan böyük hərf qaydasını Azərbaycan dilindəki bütün sözlərə avtomatik tətbiq etməyin. Başlığın dilini və yazılışını nəzərə alın.

Qarışıq dilli siyahıda xüsusi diqqət lazımdır. Standart MLA sıralamasını AAK-nın dissertasiya üçün dil qruplarına əsaslanan yanaşması ilə eyniləşdirməyin. Word-də avtomatik sıralamadan sonra Azərbaycan hərflərinin yerini yoxlayın. Proqramın dil ayarı nəticəyə təsir göstərə bilər.

Ali Attestasiya Komissiyasının “Dissertasiyanın tərtibi Qaydası” dissertasiyalar üçün ayrıca tələblər müəyyən edir. Sənədin 2.6-cı bölməsində mənbələrin dillər üzrə yerləşdirilməsi və ardıcıl nömrələnməsi, 2.7-ci bölməsində isə istinadların verilməsi izah olunur. Bu yanaşma MLA-nın nömrəsiz Works Cited siyahısı və müəllif-səhifə sistemi ilə eyni deyil.

AAK qaydasını bütün referat və esselərə avtomatik şamil etməyin. Eyni zamanda, dissertasiya üçün verilmiş rəsmi tələbi sadəcə MLA daha rahat göründüyü üçün dəyişməyin. Tapşırığın növü, universitetin qaydası və kafedranın təsdiqlənmiş göstərişi birlikdə nəzərə alınmalıdır.

Müəllim “MLA ilə hazırlayın” deyirsə, bunun yalnız istinadlara, yoxsa işin bütün tərtibinə aid olduğunu başlanğıcda müəyyənləşdirin. Şrift, interval, titul səhifəsi və başlıqlar üzrə yerli tələb ola bilər. Belə halda tətbiq etdiyiniz dəyişiklikləri eyni sənəd boyunca ardıcıl saxlayın.

Mənbələri toplamaqdan hazır MLA siyahısına qədər

Siyahını işin son gecəsinə saxlamaq ən çox məlumat itkisi yaradan vərdişlərdəndir. Mənbəni oxuyarkən məlumatını qeyd etsəniz, yazını tamamlayanda hər kitabı yenidən axtarmalı olmazsınız.

Hər mənbə üçün bunları saxlayın:

• Müəllifin mənbədə göstərilən adı.
• Tam başlıq və altbaşlıq.
• İstifadə etdiyiniz nəşr və ya versiya.
• Nəşriyyat, jurnal və ya saytın adı.
• Nəşr tarixi, cild və buraxılış məlumatı.
• Sitatın səhifəsi, misrası və ya vaxt göstəricisi.
• DOI və ya konkret URL.
• Lazım olduqda mənbəyə baxdığınız tarix.

Birbaşa sitatı qeydlərinizdə dərhal dırnaq içində saxlayın. Öz şərhinizi başqa abzasda yazın. Əks halda bir həftə sonra hansı cümlənin sizə, hansının müəllifə aid olduğunu ayırmaq çətinləşə bilər.

Sonra MLA mənbə siyahısını pulsuz hazırlayın: kitab, məqalə və sayt məlumatlarını daxil edin, formatı seçin və nəticəni nəzərdən keçirin. Alət məlumatları qaydaya salmağa kömək edir. Müəllifin adını və ya nəşr ilini səhv daxil etmisinizsə, nəticədə də həmin səhv qala bilər.

Word faylını aldıqdan sonra siyahını mətnlə tutuşdurun. Mətndə “Rzayeva” yazılıb, siyahıda qeyd başlıqla başlanırsa, əlaqənin aydın olub-olmadığını yoxlayın. Mənbəni siyahıdan silmisinizsə, mətndə ona qalan istinadı da nəzərdən keçirin.

MLA formatında ən çox edilən səhvlər

Ən çox rast gəlinən problem bir neçə üslubun eyni qeyddə birləşdirilməsidir. Məsələn, müəllifin adını MLA kimi tam yazıb, ili APA kimi mötərizəyə almaq, sonra ГОСТ nümunəsindən ümumi səhifə sayını əlavə etmək vahid MLA təsviri yaratmır.

Digər səhvlər bunlardır:

• (Əliyeva, 2022, s. 42) yazmaq: bu, standart MLA müəllif-səhifə quruluşu deyil.
• Mənbələri nömrələyib yalnız nömrəyə istinad etmək: MLA-nın əsas sistemi müəllif və yer göstəricisinə əsaslanır.
• Kitabın bütün səhifə sayını sitat səhifəsi ilə qarışdırmaq: “248 səhifəlik kitab” məlumatı sitatın yerini göstərmir.
• Məqalənin adı ilə jurnalın adını eyni tərtib etmək: onların funksiyaları fərqlidir.
• Saytın ana səhifəsini göstərmək: konkret məlumatın yerləşdiyi səhifə itir.
• Nəşr tarixini baxış tarixi ilə əvəz etmək: bu iki tarix ayrı məlumatdır.
• Videoya səhifə nömrəsi yazmaq: konkret hissə üçün vaxt göstəricisi daha uyğundur.
• İstinad edilmiş mənbəni siyahıya daxil etməmək: oxucu qısa qeydin davamını tapa bilmir.

Yoxlamanı iki istiqamətdə aparın. Əvvəlcə mətndəki hər istinaddan siyahıdakı qeydə keçin. Sonra siyahıdakı hər mənbənin mətndə harada istifadə olunduğunu tapın. Bu sadə tutuşdurma durğu işarələrinə baxmaqdan əvvəl həll edilməli əsas uyğunsuzluqları üzə çıxarır.

Tez-tez verilən suallar

MLA formatı nədir?

MLA formatı Modern Language Association tərəfindən hazırlanmış akademik yazı və istinad üslubudur. Mətndə əsasən müəllifin soyadı və səhifə nömrəsi göstərilir, işin sonunda isə mənbələrin tam məlumatı Works Cited siyahısında verilir. Xüsusilə dil və ədəbiyyat araşdırmalarında istifadə olunur.

MLA 9 hansı ildə çıxıb?

MLA Handbook kitabının doqquzuncu nəşri 2021-ci ilin aprelində yayımlanıb. “MLA 9” ifadəsi həmin nəşrə əsaslanan qaydaları bildirir. Köhnə internet nümunələrindən istifadə edərkən onların hansı nəşrə aid olduğunu yoxlayın.

MLA istinadında nəşr ili yazılır?

Nəşr ili mənbənin tam təsvirində göstərilir. Standart mətndaxili müəllif-səhifə istinadında isə adətən il yazılmır: (Əliyeva 42). Tarix təhliliniz üçün əhəmiyyətlidirsə, onu cümlədə ayrıca qeyd edə bilərsiniz.

Saytda səhifə nömrəsi yoxdursa, nə etməliyəm?

Mənbədə səhifə nömrəsi yoxdursa, onu uydurmayın. Müəllif varsa, istinadı müəlliflə əlaqələndirin; müəllif yoxdursa, başlığın uyğun qısa formasından istifadə edin. Mənbənin özündə sabit bölmə və ya abzas nömrələri varsa, onların tətbiqi ayrıca nəzərdən keçirilə bilər.

MLA-da üç müəllif necə göstərilir?

Standart qısa formada birinci müəllifin soyadından sonra et al. yazılır: (Qasımov et al. 73). Works Cited qeydində də birinci müəllifin adı verilir, digər müəlliflər həmin ifadə ilə əvəz olunur. Müəlliflərin mənbədəki sırasını dəyişməyin.

Azərbaycan dilində kitabı MLA üçün tərcümə etməliyəm?

Azərbaycan dilində hazırlanan işdə kitabın başlığını avtomatik ingiliscəyə çevirmək lazım deyil. Mənbənin adını və müəllif məlumatlarını düzgün saxlayın. İngilisdilli iş və ya jurnal üçün əlavə tərcümə tələbi varsa, həmin nəşrin göstərişini tətbiq edin.

AAK tələbi olan dissertasiyada MLA istifadə etmək olarmı?

AAK-nın dissertasiya tərtibi qaydası ilə MLA-nın istinad sistemi eyni deyil. AAK qaydasına tabe olan işdə istinad və siyahını həmin sənədə, eləcə də aidiyyəti təsdiqlənmiş göstərişlərə uyğun hazırlayın. MLA-nı rəsmi tələbin yerinə öz qərarınızla tətbiq etməyin.

MLA mənbə siyahısını pulsuz hazırlamaq mümkündür?

Bəli. hazirla.az-da mənbə siyahısı yaradaraq kitab, məqalə və sayt məlumatlarını MLA formatında əlifba sırası ilə düzə, nəticəni kopyalaya və ya Word kimi yükləyə bilərsiniz. Alət pulsuzdur və qeydiyyat istəmir. Son yoxlamada daxil etdiyiniz məlumatları və mətndaxili istinadların səhifələrini mənbələrlə tutuşdurun.