İnternet saytına istinad: APA, ГОСТ və MLA nümunələri
28 oktyabr 2026 · 21 dəq oxu
İnternet saytına istinad necə verilir? APA, ГОСТ və MLA üzrə veb səhifə, PDF, qanun, video və süni intellekt üçün nümunələr, müraciət tarixi və praktik qaydalar.
İnternet saytına istinad vermək üçün istifadə etdiyiniz səhifənin müəllifini, başlığını, dərc və ya yenilənmə tarixini, saytın adını və birbaşa keçidini qeyd edin. Sonra bu məlumatları universitetinizin tələb etdiyi APA, ГОСТ və ya MLA formatına uyğun düzün. Təkcə link yazmaq adətən kifayət etmir: oxucu hansı materialdan istifadə etdiyinizi və həmin materialı harada tapa biləcəyini anlamalıdır.
Ən vacib seçim mənbənin növüdür. İnternetdə oxuduğunuz material adi veb səhifə, jurnal məqaləsi, kitabın elektron nüsxəsi, qanun və ya dissertasiya ola bilər. Mənbəni internetdə tapmağınız onun avtomatik olaraq “sayt” kateqoriyasına düşməsi demək deyil. Məsələn, universitetin saytından yüklədiyiniz dissertasiya yenə dissertasiya kimi göstərilir.
Kitab, məqalə və sayt məlumatlarını artıq toplamısınızsa, pulsuz mənbə siyahısı alətində APA 7, ГОСТ və ya MLA formatını seçərək siyahınızı hazırlaya bilərsiniz. Aşağıdakı izahlar isə düzgün məlumatı seçməyə, çatışmayan tarixlə işləməyə və mətn daxilində istinad verməyə kömək edəcək.
İnternet saytına istinad üçün hansı məlumatlar lazımdır?
İstinadı yazmazdan əvvəl səhifəni açın və məlumatları bir yerdə saxlayın. Bunu yazının sonunda etməyə çalışanda müəllifin adı unudulur, xəbər yenilənir və ya əvvəl istifadə etdiyiniz keçid tapılmır. Sadə bir mətn sənədində hər mənbə üçün ayrıca qeyd açmağınız kifayətdir.
Toplamalı olduğunuz əsas məlumatlar bunlardır:
- Müəllif: şəxsin adı və soyadı, təşkilat, dövlət qurumu və ya məzmunu yayımlayan hesab.
- Başlıq: istifadə etdiyiniz səhifənin, xəbərin, hesabatın və ya videonun tam adı.
- Tarix: materialın dərc olunduğu və ya konkret məzmunun yeniləndiyi tarix.
- Saytın adı: səhifənin yerləşdiyi nəşrin, portalın və ya platformanın adı.
- URL: oxucunu birbaşa istifadə etdiyiniz materiala aparan keçid.
- DOI: elmi məqaləyə və ya başqa akademik nəşrə verilmiş rəqəmsal identifikator, əgər varsa.
- Müraciət tarixi: səhifəyə baxdığınız gün, ay və il, tələb olunan hallarda.
- Konkret yer: sitatın götürüldüyü səhifə, abzas, bölmə, qanun maddəsi və ya videodakı vaxt.
Səhifənin sonunda göstərilən ümumi müəllif hüququ tarixini avtomatik olaraq məqalənin tarixi saymayın. Məsələn, saytın aşağı hissəsində “© 2026” yazılması oradakı bütün materialların 2026-cı ildə dərc olunduğunu göstərmir. Tarix konkret istifadə etdiyiniz məzmuna aid olmalıdır.
Mənbə siyahısının bütöv quruluşunu, kitabların və məqalələrin yerləşdirilməsini ayrıca öyrənmək üçün ədəbiyyat siyahısının APA və ГОСТ üzrə hazırlanması bələdçisinə baxa bilərsiniz.
Elektron resursa istinad zamanı əvvəlcə formatı müəyyənləşdirin
Azərbaycan universitetlərində sizdən ГОСТ əsasında hazırlanmış siyahı, kafedranın öz nümunəsi və ya APA formatı istənilə bilər. Xarici dildə yazılan bəzi işlərdə isə MLA tətbiq olunur. Bir müəllimin qəbul etdiyi nümunənin başqa kafedrada da eyni şəkildə qəbul ediləcəyini düşünməyin.
İşə başlamazdan əvvəl tapşırığın metodik göstərişini yoxlayın. Orada yalnız “ədəbiyyat siyahısı verilməlidir” yazılıbsa, müəllimin təqdim etdiyi əvvəlki nümunəyə baxın. Formatın adı göstərilibsə, onun nəşrini və ya standartın nömrəsini dəqiqləşdirin.
Bu bələdçidə aşağıdakı əsaslar götürülür:
- APA 7: yeddinci nəşr 2019-cu ilin oktyabrında çıxıb. Bunu APA Style rəsmi məlumat səhifəsi təsdiqləyir.
- MLA 9: doqquzuncu nəşr 2021-ci ilin aprelində dərc olunub. Nəşr haqqında məlumat MLA-nın rəsmi saytında və MLA Style Center-in izahında verilir.
- ГОСТ: biblioqrafik təsvir və istinad üçün müxtəlif standartlar mövcuddur. ГОСТ Р 7.0.100-2018, ГОСТ 7.1-2003 və ГОСТ Р 7.0.5-2008 eyni sənəd deyil.
Nümunələr barədə qeyd: aşağıdakı tədris nümunələrində işlədilən Azərbaycan müəllifləri, əsərlər, nəşriyyatlar, hesablar və example.org ünvanları şərtidir. Rəsmi qurumların sənədləri, ayrıca göstərilən DOI-li elmi məqalə və Harvard University videosu real mənbələrdir. Şərti nümunələri öz işinizə mənbə kimi köçürməyin.
APA 7 üzrə internet saytına istinad necə verilir?
Adi veb səhifə üçün əsas quruluş belədir: müəllif, mötərizədə tarix, kursivlə səhifənin başlığı, saytın adı və URL. Müəllif təşkilatdırsa və saytın adı ilə eynidirsə, həmin ad mənbə hissəsində təkrar edilmir. Konkret səhifəyə aid yenilənmə tarixi varsa, ondan istifadə oluna bilər. Bu yanaşma APA Style-ın veb səhifə nümunələrində göstərilir.
Bir, iki və çox müəllifli veb səhifə
Bir müəllif olduqda soyad və adın baş hərfi yazılır:
Əliyeva, N. (2025, March 12). Tələbələr üçün rəqəmsal kitabxanadan istifadə qaydaları. Tələbə Araşdırmaları. https://example.org/reqemsal-kitabxana
İki müəllif olduqda hər ikisi göstərilir:
Əliyeva, N., & Məmmədov, R. (2025, March 12). Elektron mənbələrin yoxlanılması üçün praktik üsullar. Tələbə Araşdırmaları. https://example.org/menbelerin-yoxlanilmasi
Üç müəllifli nümunə belə görünür:
Əliyeva, N., Məmmədov, R., & Həsənli, A. (2025, March 12). Akademik axtarışda məlumatın qiymətləndirilməsi. Tələbə Araşdırmaları. https://example.org/akademik-axtaris
Burada müəlliflərin sırasını əlifbaya görə dəyişmirsiniz. Əsərdə necə göstəriliblərsə, həmin ardıcıllıq saxlanılır. Əlifba sırası ayrı-ayrı mənbələrin siyahıda yerləşdirilməsinə aiddir. Müəllif sayı ilə bağlı digər hallar və mətn daxilində qısaltmalar üçün APA formatı haqqında bələdçidəki izahlardan istifadə edə bilərsiniz.
Onlayn xəbər və dövlət saytındakı səhifə
Xəbər portalındakı materialda müəllif və tam dərc tarixi varsa, onları qeyd edin:
Quliyev, E. (2025, April 18). Universitet kitabxanalarında elektron xidmətlər genişlənir. Təhsil Xəbərləri. https://example.org/elektron-xidmetler
Qəzetin saytında yayımlanmış məqalə üçün APA-nın qəzet məqaləsi modeli tətbiq oluna bilər. Buna görə yalnız səhifənin görünüşünə baxaraq qərar verməyin: materialın hansı nəşrin tərkib hissəsi olduğunu da yoxlayın.
Dövlət qurumunun səhifəsində fərdi müəllif göstərilmirsə, məzmuna cavabdeh qurum müəllif ola bilər:
Təhsil Məlumatları Mərkəzi. (2025, May 6). Elektron kitabxana xidmətindən istifadə qaydaları. https://example.org/elektron-kitabxana-qaydalari
Qurumun saytdakı hər yazının müəllifi olduğunu avtomatik qəbul etməyin. Səhifədə ayrıca müəllif göstərilibsə, həmin məlumat əsas götürülməlidir.
İnternetdən oxunan kitab və DOI-li jurnal məqaləsi
Elektron kitab üçün müəllif, il, kitabın adı və nəşriyyat əsas məlumatlardır. Kitab internetdə oxunsa da, adi veb səhifə kimi tərtib edilmir. APA-nın kitab və elektron kitab nümunələri bu fərqi göstərir.
- Bir müəllif: Əliyeva, N. (2023). Akademik araşdırmanın əsasları. Elm Yolu.
- İki müəllif: Əliyeva, N., & Məmmədov, R. (2023). Elmi mətnlə işləmək. Elm Yolu.
- Üç müəllif: Əliyeva, N., Məmmədov, R., & Həsənli, A. (2023). Tələbənin tədqiqat bələdçisi. Elm Yolu.
DOI-li real jurnal məqaləsi nümunəsi:
Rybaczewska, M., & Sparks, L. (2022). Ageing consumers and e-commerce activities. Ageing and Society, 42(8), 1879-1898. https://doi.org/10.1017/S0144686X20001932
Bu məqalə APA Style-ın jurnal məqaləsi nümunələrində də göstərilir. Məqalənin başlığı kursivlə yazılmır, jurnalın adı və cild nömrəsi kursiv verilir. DOI olduqda məqaləyə aparan başqa uzun keçidi onunla yanaşı təkrarlamağa ehtiyac yoxdur.
Müəllifi və tarixi olmayan saytdan istinad necə verilir?
Müəllif adı görünmürsə, əvvəlcə səhifənin yuxarı və aşağı hissəsini, “Haqqımızda” bölməsini və sənədin özünü yoxlayın. Bəzən müəllif şəxsin adı ilə deyil, təşkilat adı ilə göstərilir. PDF-də isə müəllif ilk səhifədə və ya titul vərəqində ola bilər.
APA-da müəllif və tarix çatışmayanda
Nə fərdi, nə də təşkilat müəllifi müəyyən edilirsə, APA-da başlıq müəllifin yerinə keçir. Tarix yoxdursa, “no date” mənasını verən n.d. yazılır. Hər iki məlumat çatışmırsa, bu iki həll birlikdə tətbiq olunur. Qayda APA-nın çatışmayan məlumatlar haqqında rəsmi izahında göstərilir.
Müəllifi olmayan səhifə:
Elektron kitabxanada axtarış qaydaları. (2025, February 10). Tələbə Bələdçisi. https://example.org/axtaris-qaydalari
Tarixi olmayan, təşkilat müəllifli səhifə:
Təhsil Araşdırmaları Mərkəzi. (n.d.). Akademik resurslardan istifadə. https://example.org/akademik-resurslar
Həm müəllifi, həm də tarixi olmayan səhifə:
Mənbələrin qiymətləndirilməsi üçün suallar. (n.d.). Tələbə Bələdçisi. https://example.org/qiymetlendirme-suallari
Tarixsiz mənbəni istifadə etdiyiniz ilə tarixləndirməyin. Səhifəyə 2026-cı ildə baxmağınız onun 2026-cı ildə yazıldığını sübut etmir. Eyni şəkildə, “müəllif məlum deyil” vəziyyətində özünüzdən şəxs adı əlavə etməyin.
MLA və ГОСТ üçün eyni işarəni köçürməyin
APA-dakı “n.d.” işarəsini bütün formatlara avtomatik tətbiq etmək düzgün deyil. MLA-da olmayan tarix elementi buraxıla bilər, müraciət tarixi isə mənbəni müəyyənləşdirməyə kömək edir. ГОСТ əsasında hazırlanmış yerli nümunələrdə çatışmayan məlumatın göstərilməsi kafedranın qəbul etdiyi modeldən də asılı ola bilər.
Müəllifsiz və tarixsiz materialların çoxluğu mənbə seçiminizi yenidən nəzərdən keçirmək üçün də səbəbdir. Mövzu elmi nəticə və ya statistik məlumat haqqındadırsa, müəllifi, tarixi və ilkin mənbəsi aydın göstərilən alternativ tapmağa çalışın.
ГОСТ üzrə elektron resursa istinad və mənbə siyahısı
“ГОСТ ilə yazın” tapşırığı təkbaşına bütün detalları müəyyənləşdirmir. Əvvəlcə müəllimin hansı standartı və hansı yerli nümunəni nəzərdə tutduğunu yoxlayın. Biblioqrafik təsvirin quruluşu ilə mətn daxilində mənbəyə yönləndirmə ayrı məsələlərdir.
Üç standartın fərqi nədir?
ГОСТ Р 7.0.100-2018 biblioqrafik təsvirin ümumi tələblərini müəyyənləşdirir. Onun tətbiqi haqqında metodik materiallar Rusiya Dövlət Kitabxanasının standartlaşdırma bölməsində yerləşdirilib.
ГОСТ 7.1-2003 də biblioqrafik təsvirə aiddir. Prezident Kitabxanasının izahında bu standartın əhatəsi və Rusiyada 2019-cu ildə yeni milli təsvir standartının tətbiqinə başlanması ayrıca göstərilir. Buradan Azərbaycan universitetləri üçün avtomatik vahid tələb çıxarmaq olmaz.
ГОСТ Р 7.0.5-2008 isə biblioqrafik istinadlara aiddir. Standartın adı və təyinatı Rusiya Dövlət Kitabxanasının müəlliflər üçün rəsmi materiallarında göstərilir. Onu mənbə siyahısının bütün elementlərini müəyyənləşdirən yeganə sənəd kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Aşağıdakı nümunələr Azərbaycan dilində izahlı uyğunlaşdırmalardır. Onları bütün ГОСТ variantları üçün dəyişməz şablon saymayın. Kafedranız rusca sahə adları, ayrıca elektron resurs qeydi və ya başqa element ardıcıllığı tələb edə bilər. Daha geniş izah üçün ГОСТ üzrə ədəbiyyat siyahısı bələdçisinə baxın.
Veb səhifə, xəbər və dövlət saytı nümunələri
Müəllifli veb səhifə üçün uyğunlaşdırılmış təsvir:
Əliyeva, N. Elektron kitabxanadan istifadə qaydaları / N. Əliyeva. - Mətn : elektron // Tələbə Araşdırmaları. - 12.03.2025. - URL: https://example.org/reqemsal-kitabxana (müraciət tarixi: 20.10.2026).
İki müəllifli səhifə:
Əliyeva, N. Elektron mənbələrin yoxlanılması / N. Əliyeva, R. Məmmədov. - Mətn : elektron // Tələbə Araşdırmaları. - 12.03.2025. - URL: https://example.org/menbelerin-yoxlanilmasi (müraciət tarixi: 20.10.2026).
Onlayn xəbər:
Quliyev, E. Universitet kitabxanalarında elektron xidmətlər genişlənir / E. Quliyev. - Mətn : elektron // Təhsil Xəbərləri. - 18.04.2025. - URL: https://example.org/elektron-xidmetler (müraciət tarixi: 20.10.2026).
Təşkilat səhifəsi:
Elektron kitabxana xidmətindən istifadə qaydaları / Təhsil Məlumatları Mərkəzi. - Mətn : elektron. - 06.05.2025. - URL: https://example.org/elektron-kitabxana-qaydalari (müraciət tarixi: 20.10.2026).
Buradakı “Mətn : elektron” ifadəsi təsvirin məzmun və çıxış vasitəsi elementinin Azərbaycan dilində göstərilməsidir. Rusca tərtib tələb olunanda adətən “Текст : электронный” formasından istifadə edilir. Dil seçimini bir siyahı daxilində səbəbsiz dəyişməyin.
Kitab, çox müəllifli əsər və jurnal məqaləsi
Bir müəllifli kitab:
Əliyeva, N. Akademik araşdırmanın əsasları / N. Əliyeva. - Bakı : Elm Yolu, 2023. - 184 s.
İki müəllifli kitab:
Əliyeva, N. Elmi mətnlə işləmək / N. Əliyeva, R. Məmmədov. - Bakı : Elm Yolu, 2023. - 216 s.
Üç müəllifli kitab:
Əliyeva, N. Tələbənin tədqiqat bələdçisi / N. Əliyeva, R. Məmmədov, A. Həsənli. - Bakı : Elm Yolu, 2023. - 240 s.
DOI-li jurnal məqaləsi:
Rybaczewska, M. Ageing consumers and e-commerce activities / M. Rybaczewska, L. Sparks // Ageing and Society. - 2022. - Vol. 42, no. 8. - P. 1879-1898. - DOI: 10.1017/S0144686X20001932.
Kitabın ümumi səhifə sayı ilə konkret sitatın səhifəsini qarışdırmayın. “184 s.” kitabın həcmini göstərir. Sizin fikri götürdüyünüz 52-ci səhifə isə mətn daxilindəki istinadda göstərilməlidir.
MLA 9 üzrə internet saytına istinad nümunələri
MLA-da veb materialın müəllifi, materialın adı, onu yerləşdirən sayt və dərc məlumatları ardıcıl göstərilir. Sayt daha böyük məzmun platforması, yəni container rolunu oynayır. Bu yanaşma MLA-nın onlayn mənbələr üçün rəsmi bələdçisində izah edilir.
Veb səhifə və onlayn xəbər
Bir müəllifli səhifə:
Əliyeva, Nərmin. “Tələbələr üçün rəqəmsal kitabxanadan istifadə qaydaları.” Tələbə Araşdırmaları, 12 Mar. 2025, example.org/reqemsal-kitabxana.
İki müəllifli səhifə:
Əliyeva, Nərmin, and Rauf Məmmədov. “Elektron mənbələrin yoxlanılması üçün praktik üsullar.” Tələbə Araşdırmaları, 12 Mar. 2025, example.org/menbelerin-yoxlanilmasi.
Üç və daha çox müəllifli səhifə:
Əliyeva, Nərmin, et al. “Akademik axtarışda məlumatın qiymətləndirilməsi.” Tələbə Araşdırmaları, 12 Mar. 2025, example.org/akademik-axtaris.
Onlayn xəbər:
Quliyev, Elvin. “Universitet kitabxanalarında elektron xidmətlər genişlənir.” Təhsil Xəbərləri, 18 Apr. 2025, example.org/elektron-xidmetler.
Burada birinci müəllifin soyadı əvvələ keçir. İki müəllifli nümunədə ikinci müəllifin adı adi ardıcıllıqla yazılır. “Et al.” çox müəllifli mənbələr üçün istifadə olunan qısaltmadır. MLA-nın ümumi quruluşunu MLA formatı haqqında yazıdan da öyrənə bilərsiniz.
Kitab və DOI-li məqalə
MLA-nın əsas elementləri rəsmi qısa bələdçidə təqdim olunur. Kitab üçün nümunələr belədir:
- Bir müəllif: Əliyeva, Nərmin. Akademik araşdırmanın əsasları. Elm Yolu, 2023.
- İki müəllif: Əliyeva, Nərmin, and Rauf Məmmədov. Elmi mətnlə işləmək. Elm Yolu, 2023.
- Çox müəllif: Əliyeva, Nərmin, et al. Tələbənin tədqiqat bələdçisi. Elm Yolu, 2023.
Jurnal məqaləsi:
Rybaczewska, Magdalena, and Leigh Sparks. “Ageing Consumers and E-Commerce Activities.” Ageing and Society, vol. 42, no. 8, 2022, pp. 1879-1898, https://doi.org/10.1017/S0144686X20001932.
MLA-da URL, DOI və müraciət tarixinin tətbiqi haqqında praktik izah Purdue OWL-un elektron mənbələr bölməsində verilir. DOI yazıldıqda https://doi.org/ başlanğıcı saxlanılır. Adi URL-lərdə protokolun buraxıldığı nümunələrlə qarşılaşa bilərsiniz.
PDF, hesabat və dissertasiya üçün ədəbiyyat siyahısı
PDF faylın formatıdır, əsərin növü deyil. Yüklədiyiniz faylın ilk səhifələrinə baxın: orada kitabın titul məlumatları, jurnalın adı, hesabatı hazırlayan qurum və ya dissertasiyanın müdafiə məlumatları göstərilə bilər.
Faylın “document_final_2.pdf” adlanması onun başlığı deyil. İstinadda sənədin daxilindəki rəsmi başlıqdan istifadə edin. Eyni hesabat həm HTML səhifə, həm də PDF kimi yerləşdirilibsə, istifadə etdiyiniz versiyanı müəyyənləşdirin və sitatın yerini həmin versiyaya əsasən göstərin.
APA, ГОСТ və MLA ilə dissertasiya nümunələri
APA-da repozitoriyada yerləşdirilmiş dissertasiya:
Həsənli, A. (2024). Universitet tələbələrinin rəqəmsal informasiya bacarıqları [Doktorluq dissertasiyası, Nümunə Universiteti]. Nümunə Universitetinin Repozitoriyası. https://example.org/dissertasiya/hasenli
Bu quruluşda mötərizədə işin növü və dərəcəni verən müəssisə göstərilir. Model APA-nın yayımlanmış dissertasiya nümunələrinə əsaslanır.
ГОСТ əsasında uyğunlaşdırılmış nümunə:
Həsənli, A. Universitet tələbələrinin rəqəmsal informasiya bacarıqları : pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru dissertasiyası / A. Həsənli. - Bakı, 2024. - 156 s. - URL: https://example.org/dissertasiya/hasenli (müraciət tarixi: 20.10.2026).
MLA ilə nümunə:
Həsənli, Aysel. Universitet tələbələrinin rəqəmsal informasiya bacarıqları. 2024. Nümunə Universiteti, doktorluq dissertasiyası. Nümunə Universitetinin Repozitoriyası, example.org/dissertasiya/hasenli.
Dissertasiyanı avtoreferatla əvəz etməyin. Avtoreferat daha qısa və ayrıca sənəddir. Fikri avtoreferatdan götürmüsünüzsə, siyahıda tam dissertasiyanı oxumuş kimi göstərmək düzgün olmaz. Eyni prinsip kitabın xülasəsinə və hesabatın xəbər şəklində təqdimatına da aiddir.
E-qanun.az saytındakı qanuna istinad necə verilir?
Qanunvericilik aktı adi sayt yazısı deyil. Qanunun adı, qəbul tarixi, nömrəsi və istifadə etdiyiniz mətnin ünvanı onun müəyyənləşdirilməsində əsas rol oynayır. Konkret müddəanı izah edirsinizsə, mətn daxilində maddə və lazım gəldikdə bənd də göstərilməlidir.
Məsələn, “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu 19 iyun 2009-cu il tarixli, 833-IIIQ nömrəli qanundur. Eyni mövzuda onun tətbiqi haqqında ayrıca fərman da var. Axtarış nəticəsində açılan sənədin qanunun özü, dəyişiklik qanunu və ya tətbiq fərmanı olduğunu yoxlayın.
Aşağıdakı yazılışlar Azərbaycan qanununu tanıtmaq üçün uyğunlaşdırılmış nümunələrdir. Hüquq fakültəsinin ayrıca istinad qaydası varsa, həmin qaydanı tətbiq edin. Bunlar bütün ölkələrin qanunları üçün vahid APA hüquqi şablonu deyil.
Üç formatda qanun nümunəsi
APA əsaslı, sənədin identifikasiyasını saxlayan uyğunlaşdırma:
Təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu, № 833-IIIQ (2009, June 19). https://frameworks.e-qanun.az/18/f_18343.html
ГОСТ əsasında uyğunlaşdırma:
Təhsil haqqında : Azərbaycan Respublikasının 19 iyun 2009-cu il tarixli, 833-IIIQ nömrəli Qanunu. - Mətn : elektron // E-qanun. - URL: https://frameworks.e-qanun.az/18/f_18343.html (müraciət tarixi: 20.10.2026).
MLA əsaslı uyğunlaşdırma:
Azərbaycan Respublikası. Təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu. 19 June 2009, № 833-IIIQ. E-qanun, frameworks.e-qanun.az/18/f_18343.html.
MLA hüquqi materialların növünü və istifadə edilən nəşri nəzərə almağı hüquqi sənədlərin göstərilməsi haqqında rəsmi izahında vurğulayır.
Qanunun qəbul tarixi ilə son dəyişiklik tarixini eyniləşdirməyin. Mövzunuz müəyyən dövrə aiddirsə, həmin dövrdə qüvvədə olmuş redaksiyanı araşdırın. İstinadı düzgün formatlamaq hüquqi müddəanın işinizdə düzgün tətbiq edildiyinə ayrıca təminat vermir.
YouTube videosuna və sosial şəbəkə postuna istinad
Videodan götürdüyünüz fikir, müsahibədəki açıqlama və ya sosial şəbəkədəki paylaşım da mənbədir. Amma bu mənbələrin istifadəsi məqsəddən asılıdır. Məsələn, sosial şəbəkə davranışını araşdırırsınızsa, post birbaşa tədqiqat materialı ola bilər. Elmi faktı sübut etmək istəyirsinizsə, həmin faktın ilkin nəşrini tapmaq daha məqsədəuyğundur.
YouTube videosu üçün üç nümunə
APA-da videonu yükləyən hesab müəllif yerində göstərilir. Bu qayda APA-nın YouTube nümunələrində izah olunur.
APA:
Harvard University. (2019, August 28). Soft robotic gripper for jellyfish [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=guRoWTYfxMs
ГОСТ əsasında uyğunlaşdırma:
Soft robotic gripper for jellyfish / Harvard University. - Video : elektron // YouTube. - 28.08.2019. - URL: https://www.youtube.com/watch?v=guRoWTYfxMs (müraciət tarixi: 20.10.2026).
MLA:
“Soft Robotic Gripper for Jellyfish.” YouTube, uploaded by Harvard University, 28 Aug. 2019, www.youtube.com/watch?v=guRoWTYfxMs.
Videodan sözbəsöz sitat götürəndə vaxt işarəsini də saxlayın. Məsələn, APA mətnində uyğun istinad “(Harvard University, 2019, 0:35)” şəklində verilə bilər. Vaxtı öz baxdığınız videoda yoxlayın, başqa nümunədən olduğu kimi köçürməyin.
Instagram postu üçün üç nümunə
APA-da paylaşımın müəllifi, hesab adı, tam tarix, mətnin ilk 20 sözü, məzmun növü və birbaşa keçid əsas götürülür. Detallar APA-nın Instagram qaydalarında göstərilir.
APA:
Tələbə Araşdırmaları [@telebearasdirmalari]. (2025, September 8). Elektron mənbəni seçməzdən əvvəl müəllifini və dərc tarixini yoxlayın [Fotoşəkil]. Instagram. https://example.org/post/elektron-menbe
ГОСТ əsasında uyğunlaşdırma:
Elektron mənbəni seçməzdən əvvəl müəllifini və dərc tarixini yoxlayın / Tələbə Araşdırmaları. - Təsvir : elektron // Instagram. - 08.09.2025. - URL: https://example.org/post/elektron-menbe (müraciət tarixi: 20.10.2026).
MLA əsaslı nümunə:
Tələbə Araşdırmaları [@telebearasdirmalari]. “Elektron mənbəni seçməzdən əvvəl müəllifini və dərc tarixini yoxlayın.” Instagram, 8 Sept. 2025, example.org/post/elektron-menbe.
Postun əvəzinə hesabın ana səhifəsinə keçid verməyin. Profilin içində yüzlərlə paylaşım ola bilər. Oxucu sizin istifadə etdiyiniz konkret materialı tapmalıdır. Şəxsi hesabdan götürülmüş və başqalarının aça bilmədiyi məzmunu isə açıq mənbə kimi təqdim etməyin.
Onlayn lüğətə və Vikipediyaya istinad məsələsi
Lüğətdən anlayışın tərifini götürəndə bütün lüğətin ana səhifəsini deyil, konkret sözün maddəsini göstərin. Maddənin müəllifi ayrıca göstərilməyə bilər, bu halda lüğəti hazırlayan təşkilat haqqında məlumatı yoxlayın.
Davamlı yenilənən və əvvəlki variantları ayrıca arxivləşdirilməyən lüğət maddələrində müraciət tarixi əhəmiyyətlidir. APA bunu onlayn lüğət maddələri üçün rəsmi nümunələrində göstərir.
APA ilə şərti nümunə:
Dil Araşdırmaları Mərkəzi. (n.d.). İstinad. In Onlayn terminlər lüğəti. Retrieved October 20, 2026, from https://example.org/luget/istinad
ГОСТ əsasında uyğunlaşdırma:
İstinad // Onlayn terminlər lüğəti / Dil Araşdırmaları Mərkəzi. - Mətn : elektron. - URL: https://example.org/luget/istinad (müraciət tarixi: 20.10.2026).
MLA əsaslı nümunə:
“İstinad.” Onlayn terminlər lüğəti, Dil Araşdırmaları Mərkəzi, example.org/luget/istinad. Accessed 20 Oct. 2026.
Vikipediyadan istifadə etmək olarmı?
Vikipediya mövzuya giriş, terminləri tanımaq və ilkin mənbələri tapmaq üçün faydalı ola bilər. Lakin kurs işində əsas elmi arqumentinizi yalnız Vikipediya məqaləsinə bağlamaq zəif seçimdir. Məqalənin aşağısındakı istinadları açın, kitabı, elmi məqaləni və ya rəsmi hesabatı tapın.
Əsas şərt budur: siyahıda həqiqətən oxuduğunuz mənbəni göstərin. Vikipediyada adı çəkilən kitabı açmamısınızsa, həmin kitabdan birbaşa istifadə etmiş kimi istinad verməyin. Əgər araşdırmanız Vikipediyanın öz məzmunu haqqındadırsa, konkret məqaləyə və istifadə etdiyiniz versiyaya yönəlmək məntiqlidir.
Belə mənbələrdə sabit versiya keçidi və saxlanılmış nüsxə dəyişən məzmunu sonradan yoxlamağı asanlaşdırır. Müəlliminiz Vikipediyanı qəbul etmirsə, formatın düzgün olması bu məhdudiyyəti aradan qaldırmır.
ChatGPT kimi süni intellekt alətinə istinad necə verilir?
Süni intellektdən istifadəni açıqlamaqla onun yaratdığı məzmunu elmi sübut kimi qəbul etmək ayrı məsələlərdir. Alət sizə məqalə adı, statistika və ya sitat təklif edibsə, ilkin mənbəni özünüz açıb yoxlayın. Tapılmayan məqaləni ədəbiyyat siyahısına əlavə etməyin.
APA və MLA-nın bu mövzuda sonrakı rəsmi tövsiyələri var. Buna görə yalnız 2023-cü ildə paylaşılmış köhnə nümunəyə əsaslanmaq düzgün nəticə verməyə bilər.
APA-nın yenilənmiş tövsiyəsi
APA Style-ın 9 sentyabr 2025-ci il tövsiyəsi paylaşılması mümkün olan konkret söhbətə istinadı ayrıca izah edir. Burada şirkətin adı, söhbətin tarixi, başlığı, məzmun təsviri, alətin adı və söhbətin keçidi istifadə olunur.
Şərti nümunə:
OpenAI. (2026, October 20). Elektron mənbələrin qiymətləndirilməsi [Generative AI chat]. ChatGPT. [Söhbətin paylaşım URL-si]
Kvadrat mötərizədəki son hissəni həqiqi paylaşım keçidi ilə əvəz edin. Mətn daxilində uyğun istinad “(OpenAI, 2026)” ola bilər. Konkret söhbətə istinad məqsədəuyğun deyilsə, APA alətin özünə ümumi istinad modelini də təqdim edir.
MLA-nın yenilənmiş tövsiyəsi
MLA-nın 2025-ci ildə yenilənmiş tövsiyəsi aləti müəllif kimi göstərməməyi, yaradılan məzmunu təsvir etməyi və məlum model məlumatını əlavə etməyi tövsiyə edir. Sabit paylaşım keçidinə üstünlük verilir.
Şərti nümunə:
“Elektron mənbələrin qiymətləndirilməsi üçün meyarlar” sorğusuna cavab. ChatGPT, model [istifadə etdiyiniz modelin adı], OpenAI, 20 Oct. 2026, [söhbətin paylaşım URL-si].
Modelin adını bilmirsinizsə, özünüzdən yazmayın. Söhbətin paylaşılması şəxsi məlumatı açacaqsa, əvvəl həmin məzmunu nəzərdən keçirin. İstifadə etdiyiniz aləti, məqsədi və işə verdiyi töhfəni müəlliminizin tələb etdiyi yerdə açıqlayın.
ГОСТ əsasında işləyirsinizsə, APA və MLA nümunəsini sadəcə durğu işarələrini dəyişərək “rəsmi ГОСТ qaydası” adlandırmayın. Yeni alətlər üçün kafedranın qəbul etdiyi yanaşmanı və istifadəni açıqlamaq tələbini əsas götürün.
Müraciət tarixi, qısa link və DOI necə seçilir?
Müraciət tarixi səhifənin dərc tarixi deyil. Dərc tarixi materialın nə vaxt yayımlandığını, müraciət tarixi isə sizin ona nə vaxt baxdığınızı göstərir. Bu iki məlumatdan biri digərini əvəz etmir.
İş zamanı hər mənbə üçün müraciət tarixini saxlamaq faydalıdır. Son siyahıda onun yazılıb-yazılmaması isə formatdan və mənbənin xüsusiyyətindən asılıdır.
Müraciət tarixi nə vaxt yazılır?
- APA: bütün sayt mənbələrində avtomatik yazılmır. Dəyişmək üçün nəzərdə tutulmuş və əvvəlki variantları arxivləşdirilməyən məzmunda tələb olunur.
- MLA: bütün hallarda məcburi element deyil. Tarixsiz və dəyişən məzmun üçün xüsusilə faydalıdır.
- ГОСТ Р 7.0.100-2018 əsasında URL-li təsvir: müraciət tarixi göstərilən model tətbiq olunur. Yerli təhvil variantını metodik nümunə ilə tutuşdurun.
Məsələn, tarixli xəbər məqaləsi ilə davamlı dəyişən göstəricilər paneli eyni vəziyyət deyil. Birincidə dərc tarixi materialı müəyyənləşdirir, ikincidə isə sizin hansı gündəki məlumatı gördüyünüz mühüm ola bilər.
DOI yoxsa adi URL?
Elmi məqalənin DOI-si varsa, əvvəl onun həmin məqaləyə aid olduğunu yoxlayın. DOI keçidi ilə açılan səhifədə müəllif, başlıq və nəşr məlumatları uyğun gəlməlidir. Faylın içində görünən hər rəqəm və hər keçid DOI deyil.
Qısa linkdən istifadə edəndə onun hara yönləndirdiyini yoxlayın. Nəşriyyatın verdiyi sabit keçid faydalıdır. Mənşəyi bilinməyən keçid qısaldıcısı isə mənbənin ünvanını gizlədə və sonradan işləməyə bilər.
URL-dən izləmə əlavələrini silirsinizsə, keçidi yenidən açın. Bəzi parametrlər artıqdır, bəziləri isə sənədin və ya videonun açılması üçün lazımdır. Məsələn, YouTube ünvanındakı video identifikatorunu silmək oxucunu konkret videodan uzaqlaşdırır.
Mətn daxilində istinad, sitat və haşiyə necə verilir?
Mənbə siyahısı işin sonunda yerləşir. Mətn daxilindəki istinad isə konkret fikrin hansı mənbəyə aid olduğunu göstərir. Siyahıda on saytın olması oxucuya müəyyən abzasdakı məlumatın hansından götürüldüyünü bildirmir.
APA-da müəllif və il əsas götürülür:
Elektron mənbənin müəllifinin yoxlanılması vacibdir (Əliyeva, 2025).
MLA-da müəllif adı ilə yönləndirmə verilə bilər:
Elektron mənbənin müəllifinin yoxlanılması vacibdir (Əliyeva).
Kafedranız nömrəli sistem tələb edirsə, mətn daxilindəki nömrə siyahıdakı mənbə ilə uyğun gəlməlidir. Məsələn, “[12]” işarəsi siyahının on ikinci mənbəsinə yönəldir. Siyahını yenidən sıralayanda istinadları da yeniləyin.
Səhifəsiz saytdan sözbəsöz sitat
Saytda səhifə nömrəsi yoxdursa, onu uydurmayın. APA birbaşa sitatın yerini göstərmək üçün abzas nömrəsi, bölmə adı və ya onların birləşməsindən istifadə etməyə imkan verir. Video üçün vaxt işarəsi göstərilir. Bu üsullar APA-nın səhifə nömrəsi olmayan materiallar haqqında qaydasında izah olunur.
Şərti nümunə:
“Elektron mənbənin müəllifi yoxlanılmalıdır” (Əliyeva, 2025, para. 4).
PDF-də çap səhifə nömrələri varsa, konkret yer üçün onları əsas götürün. Faylı açan proqramın “15/80” göstəricisi ilə sənədin üzərindəki “12” nömrəsi fərqli ola bilər.
Haşiyə isə səhifənin aşağısındakı qeyddir. Onun işlədilməsi tələb olunan sistemdən asılıdır. APA mənbə siyahısı ilə başqa sistemin haşiyəsini səbəbsiz qarışdırmayın. Daha geniş izah istinad vermək qaydaları haqqında yazıda verilir.
Azərbaycan universitetlərində istifadə olunmuş ədəbiyyat necə yoxlanılır?
Dissertasiya hazırlayırsınızsa, Ali Attestasiya Komissiyasının “Dissertasiyanın tərtibi Qaydası”na baxın. Rəsmi sənəddə 14 mart 2025-ci il dəyişiklikləri də göstərilir.
Qaydanın 2.6-cı bölməsində mənbələrin əvvəl Azərbaycan dilində, sonra digər dillər üzrə uyğun əlifba sırası ilə düzülməsi və ardıcıl nömrələnməsi nəzərdə tutulur. Biblioqrafik təsvirlər üçün Əlavə 4.1-də nümunələr, o cümlədən elektron resurslar verilir.
Buradan iki praktik nəticə çıxır. Birincisi, dillərə görə qruplaşdırma tələb olunan işi bütün mənbələri qarışıq əlifba ilə sıralamaqla bitirmək olmaz. İkincisi, AAK-nın dissertasiya qaydasını avtomatik olaraq hər referat və sərbəst iş üçün dəyişməz tələb saymaq düzgün deyil. Həmin işin metodik göstərişini yoxlayın.
Kurs işi hazırlayarkən mənbələri yazı prosesinin əvvəlindən toplamaq sonradan istinadları bərpa etməkdən daha rahatdır. Hər abzasın qaralama variantında belə mənbənin qısa adını və konkret səhifəni saxlaya bilərsiniz.
Etibarlı sayt seçimi və ən çox edilən səhvlər
Düzgün tərtib edilmiş istinad zəif mənbəni güclü sübuta çevirmir. Saytın kimə məxsus olduğunu, müəllifin mövzu ilə əlaqəsini və iddianın hansı məlumatla əsaslandırıldığını yoxlayın. Rəsmi qurumun açıqlaması həmin qurumun fəaliyyəti haqqında ilkin mənbə ola bilər. Elmi nəticə üçün isə metodologiyası göstərilən tədqiqat daha uyğun ola bilər.
Mənbəyə baxarkən bu sualları verin:
- Müəllif və ya məsul təşkilat aydın göstərilibmi?
- Məlumatın tarixi mövzuma uyğundurmu?
- Statistik göstəricinin ilkin hesabatına keçid varmı?
- Yazı faktı, müəllif rəyini və reklamı ayırırmı?
- İddianı başqa etibarlı mənbə ilə yoxlaya bilirəmmi?
- Tam materialı oxumuşam, yoxsa yalnız axtarış nəticəsinin qısa mətnini görmüşəm?
Tələbə işlərində təkrarlanan səhvlərdən biri xəbər saytının ilkin tədqiqatı əvəz etməsidir. Xəbərdə bir araşdırmadan danışılırsa, araşdırmanın özünü tapın. Digər səhv tərcümə edilmiş fikri şəxsi fikir kimi təqdim etməkdir. Mətni başqa dilə çevirmək və ya sözlərini dəyişmək istinad ehtiyacını aradan qaldırmır. Bu fərq plagiat və istinad haqqında bələdçidə də izah olunur.
Mənbə siyahısını alətlə necə hazırlamaq olar?
Məlumatları topladıqdan sonra mənbə siyahısını pulsuz hazırlayın. Hazırla.az alətində kitab, məqalə və sayt məlumatlarını daxil edib APA 7, ГОСТ və ya MLA formatını seçə bilərsiniz. Siyahı əlifba sırası ilə hazırlanır, qeydiyyat tələb olunmur.
İş ardıcıllığını sadə saxlayın:
- Əvvəl tələb olunan formatı müəyyənləşdirin.
- Hər mənbənin növünü düzgün seçin.
- Müəllif, başlıq, tarix, nəşr məlumatı və keçidi daxil edin.
- Hazır siyahını orijinal mənbələrlə tutuşdurun.
- Mətn daxilindəki istinadların siyahı ilə uyğunluğunu yoxlayın.
- Nəticəni kopyalayın və ya Word kimi yükləyin.
Alətə səhifənin başlığı yerinə saytın adını yazsanız, həmin səhv nəticəyə də keçəcək. Buna görə mənbə məlumatlarının yoxlanılması sizin əsas işiniz olaraq qalır. AAK və ya kafedra dillərə görə ayrıca qruplaşdırma tələb edirsə, yekun sənəddə bunu da tətbiq edin.
Siyahınızı bitirdikdən sonra hər keçidi bir dəfə açın. Sonra mətndən bir neçə istinadı seçərək siyahıda uyğun mənbəni tapın. Oxucu sizin istifadə etdiyiniz materiala çata bilirsə və fikrin yerini müəyyənləşdirə bilirsə, istinad öz əsas funksiyasını yerinə yetirir.
Tez-tez verilən suallar
İnternet saytına istinad üçün yalnız link yazmaq kifayətdirmi?
Adətən kifayət etmir. Müəllif və ya təşkilat, materialın başlığı, mövcud tarix və URL tələb olunan formatda göstərilməlidir. Saytın ana səhifəsi əvəzinə istifadə etdiyiniz konkret materialın ünvanını verin.
Saytda müəllif yoxdursa, nə yazmalıyam?
Əvvəl təşkilat müəllifinin olub-olmadığını yoxlayın. APA-da heç bir müəllif müəyyən edilmirsə, başlıq müəllifin yerinə keçir. MLA-da da müəllifsiz mənbə başlıqla başlaya bilər. Müəllif adını təxmin etməyin.
Dərc tarixi olmayan səhifəyə necə istinad verilir?
APA-da tarix yerinə “n.d.” yazılır. MLA-da olmayan tarix buraxıla, müraciət tarixi əlavə edilə bilər. ГОСТ və yerli metodik nümunələr üçün qəbul edilmiş modeli yoxlayın. Səhifəyə baxdığınız ili dərc ili kimi göstərməyin.
Bütün internet mənbələrinə müraciət tarixi yazılmalıdırmı?
Xeyr, bu, formatdan asılıdır. APA-da əsasən dəyişən və arxivləşdirilməyən məzmun üçün yazılır. MLA-da xüsusilə tarixsiz və dəyişən səhifələr üçün faydalıdır. ГОСТ əsasında URL-li təsvirlərdə müraciət tarixi olan model tətbiq edilir.
PDF faylını sayt mənbəyi kimi göstərmək olarmı?
Əvvəl sənədin növünü müəyyənləşdirin. PDF kitabdırsa kitab, jurnal məqaləsidirsə məqalə, dissertasiyadırsa dissertasiya kimi göstərilir. Faylın formatı əsərin növünü əvəz etmir.
E-qanun.az-dakı qanunda hansı tarix əsas götürülür?
Qanunun qəbul tarixi və nömrəsi sənədin müəyyənləşdirilməsi üçün əsas məlumatlardır. İstifadə etdiyiniz redaksiyanı da nəzərə alın. Son dəyişiklik tarixini qəbul tarixi ilə qarışdırmayın və konkret müddəa üçün maddəni göstərin.
ChatGPT-yə istinad etsəm, onun verdiyi məlumatı yoxlamalıyam?
Bəli. İstinad alətdən istifadə etdiyinizi açıqlayır, cavabın doğruluğunu sübut etmir. Süni intellektin təklif etdiyi məqalələri, rəqəmləri və sitatları ilkin mənbədə yoxlayın. İstifadənin müəlliminizin qaydalarına uyğun olması da vacibdir.
Hazırla.az-da siyahını qeydiyyatsız Word kimi yükləmək mümkündürmü?
Bəli. Hazırla.az mənbə siyahısı alətində kitab, məqalə və sayt məlumatlarını daxil edib APA 7, ГОСТ və ya MLA formatında siyahı hazırlaya, nəticəni kopyalaya və ya Word kimi yükləyə bilərsiniz. Alət pulsuzdur, qeydiyyat lazım deyil.